Danubio

Manipud iti Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Lumaktaw idiay: pagdaliasatan, agbiruk
Danubio
Karayan
Donaustadtbruecke-Praterbruecke-DSC 0024w.jpg
Ti Danubio idiay Vienna
Pagpagilian Alemania, Austria, Eslobakia, Hungaria, Kroasia, Serbia, Bulgaria, Romania, Moldovia, Ukrania
Dagiti siudad Ulm, Ingolstadt, Regensburg, Linz, Vienna, Bratislava, Győr, Budapest, Dunaújváros, Vukovar, Novi Sad, Zemun, Belgrade, Pančevo, Smederevo, Drobeta Turnu-Severin
Kangrunaan a taudan Breg
 - lokasion Martinskapelle, Nangisit a Kabakiran, Alemania
 - kangato 1,078 m (3,537 ft)
 - kaatiddog 2,860 km (1,777 mi)
 - nagsasabtan 48°05′44″N 08°09′18″E / 48.09556°N 8.15500°E / 48.09556; 8.15500
Sekondario a taudan Brigach
 - lokasion San Georgen, Nangisit a Kabakiran, Alemania
 - kangato 940 m (3,084 ft)
 - kaatiddog 2,860 km (1,777 mi)
 - nagsasabtan 48°06′24″N 08°16′51″E / 48.10667°N 8.28083°E / 48.10667; 8.28083
Nagsabtan ti taudan
 - lokasion Donaueschingen
 - nagsasabtan 47°57′03″N 08°31′13″E / 47.95083°N 8.52028°E / 47.95083; 8.52028
Sabangan Delta Danubio
 - nagsasabtan 45°13′3″N 29°45′41″E / 45.21750°N 29.76139°E / 45.21750; 29.76139Nagsasabtan: 45°13′3″N 29°45′41″E / 45.21750°N 29.76139°E / 45.21750; 29.76139
Kaatiddog 2,860 km (1,777 mi)
Kaadalem 1–8 m (3–26 ft)
Labneng 817,000 km2 (315,445 sq mi)
Panagayus para iti sakbay ti delta
 - natimbeng 7,000 m3/s (247,203 cu ft/s)
Sabali pay a pagayusan (natimbeng)
 - Passau 580 m3/s (20,483 cu ft/s)
30km sakbay iti ili
 - Vienna 1,900 m3/s (67,098 cu ft/s)
 - Budapest 2,350 m3/s (82,989 cu ft/s)
 - Belgrade 4,000 m3/s (141,259 cu ft/s)
Danubemap.png
Kurso ti Danubio, namarkaan iti nalabbasit

Ti Danubio (Panangibalikas nga Ingles: /ˈdænjuːb/ DAN-yoob) ket maysa a karayan idiay Tengnga a Europa, ti maikadua a kaatidogan iti kontinente kalpasan ti Volga.

Naidasig a kas dalanan a danum ti sangalubongan, daytoy ket mangrugi idiay ili ti Donaueschingen idiay Nangisit a Kabakiran iti Alemania idiay pagsasabtan ti karayan Brigach ken Breg. Ti Danubio ket agayuston ti abagatn adaya para iti 2,872 km (1,785 mi), ken lumabas kadagiti uppat a kapitolio ti Tengnga a Europa sakbay a maibusan idiay Baybay Nangisit babaen ti Danubio Delta idiay Romania ken Ukrania.

Maysa daytoy idi a napaut a sitatakder a prontiero ti Imperio a Romano, ti karayan ket labsanna wenno asitganna dagiti pagbeddengan ti sangapulo a pagilian: Romania (29.0% iti labneng a lugar), Hungaria (11.6%), Serbia (10.2%), Austria (10.0%), Alemania (7.0%), Eslobakia (5.9%), Bulgaria (5.9%), Kroasia (4.4%), Ukrania (3.8%), ken Moldovia (1.6%)[1], nga adadau ngen ti aniaman a karayan. Ti pagayusanna a labneng ket gumay-at pay kadagiti siam.

Nagnagan ken etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]

Ti Danubio ket naamammoan idi ti Latin a kas ti Danubius, Danuvius, Ister, iti Taga-ugma a Griego a kas ti Ἴστρος (Istros). Ti Dacian/Trasia a nagan idi ket Τάναις/Donaris/Donaris (akin-ngato a Danubio) ken Istros (akin-baba a Danubio).[2] Ti Thraco-Prihio a naganidi ket Matoas,[3] "ti mangiyeg iti gasat".[4]

Ti nagan a Dānuvius ket naipagarup a dinawat manipud ti Keltiko a (Galo), wenno mabalin nga Iraniko. Daytoy ket maysa kadagiti nagan ti karayan a naala manipud ti maysa a Pagsasao a Proto-Indo-Europeano a balikas ti *dānu, a naipagarupan a termino para iti "karayan", ngem mabalin pay maysa nga un-unana a panawen a kosmiko a karayan, ken ti maysa a Vedic a diosen ti karayan (kitaen ti Danu (Asura)), a mabalin a nanipud ti ramut a *dā "agayus/naapges, napardas, naranggas, awan disiplina." Dagiti dadduma pay a nagan ti karayan nga adda ti kapadpadana a etimologo ket mairaman ti Don, Donets, Dnieper ken Dniestr. Ti Dniepr,(sakbay ti Eslabo Danapir babaen ti Gotiko a historiador a ni Jordanes) ken ti Dniestr, manipud ti Danapris ken Danastius, ket naipagarupan dagitoy a nanipud ti Essita Iraniko *Dānu apara "likudan a karayan" ken *Dānu nazdya- "sanguanan a karayan".[5]

Ti Taga-ugma a Griego nga Istros ket nadawat idi manipud ti Trasia/Dacian a kayatna a saoen ket "napigsa, naapges", a mainaig ti Sanskrito a iṣiras "naapges".[2]

Manipud idi Normando a nagrukma iti Inglatera, ti pagsasao nga Inggles ket nagus-usar ti naala ti Latin a balikas ti Danube. Kadagiti pagsasao ti moderno a pagilian a pagayusan ti karayan, daytoy ket:

Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]

  1. ^ "Dagiti Pagilian ti Labneng ti Karayan Danubio". Internasional a Komision para iti panagsalaknib ti Karayan Danubio. Naala idi 2010-11-13. 
  2. ^ a b Katičić, Radoslav. Dagiti Taga-ugma a Pagsasao ti Balkan, Umuna a Paset. Paris: Mouton, 1976: 144.
  3. ^ Dyer, Robert (1974). "Matoas, ti Thraco-Prigio a nagan para iti Danubio, ken ti IE a ramut *madų". Glotta. Vandenhoeck & Ruprecht (GmbH & Co. KG). 52 (1/2): 91. 
  4. ^ Šašel Kos, Marjeta (2009). "Reka kot božanstvo - Sava v antiki" [Ti Karayan a kas Diosen – Ti Sava iti Kina-ugma]. Iti Barachini, Jožef. Ukročena lepotica: Sava in njene zgodbe [Ti Napaamo a Pintas: Ti Sava ken dagiti Sarsaritana] (PDF) (iti Eslobeno ken abstrakto iti Inggles). Sevnica: Javni zavod za kulturo, šport, turizem in mladinske dejavnosti. pp. 42–50. ISBN 978-961-92735-0-0. 
  5. ^ . Julius Pokorny (1959): dā- "banag nga agayus, agayus", dānu- f. "karayan"; Mallory, J.P. and D.Q. Adams. Ti Ensiklopedia ti Indo-Europeano a Kultura. Londres: Fitzroy ken Dearborn, 1997: 486.

Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]

Midia a mainaig iti Danubio iti Wikimedia Commons