Danubio

Manipud iti Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Darsen a mapan iti pagdaliasatan Darsen a mapan agbiruk
Danubio
Neue Donau mit der Fußgängerbrücke Ponte Cagrana in Wien.jpg
Ti Danubio idiay Vienna
Danubemap.png
Kurso ti Danubio, namarkaan iti nalabbasit
Lokasion
PagilianAlemania, Austria, Eslobakia, Hungaria, Kroasia, Serbia, Bulgaria, Romania, Moldova, Ukrania
Dagiti siudadUlm, Ingolstadt, Regensburg, Linz, Vienna, Bratislava, Győr, Budapest, Dunaújváros, Vukovar, Novi Sad, Zemun, Belgrade, Pančevo, Smederevo, Drobeta Turnu-Severin
Pisikal a pakaidumdumaan
TaudanBreg
 - lokasionMartinskapelle, Nangisit a Bakir, Alemania
 - nagsasabtan48°05′44″N 08°09′18″E / 48.09556°N 8.15500°E / 48.09556; 8.15500
 - kangato1,078 m (3,537 ft)
Maika-2 a taudanBrigach
 - lokasionSt. Georgen, Nangisit a Bakir, Alemania
 - nagsasabtan48°06′24″N 08°16′51″E / 48.10667°N 8.28083°E / 48.10667; 8.28083
 - kangato940 m (3,080 ft)
Pagtutumpungan ti taudan 
 - lokasionDonaueschingen
 - nagsasabtan47°57′03″N 08°31′13″E / 47.95083°N 8.52028°E / 47.95083; 8.52028
SabanganDelta ti Danubio
 - lokasion
Romania
 - nagsasabtan
45°13′3″N 29°45′41″E / 45.21750°N 29.76139°E / 45.21750; 29.76139Nagsasabtan: 45°13′3″N 29°45′41″E / 45.21750°N 29.76139°E / 45.21750; 29.76139
Kaatiddog2,850[1] km (1,770 mi)
Kadakkel ti labneng801,463 km2 (309,447 sq mi)
Panagayus 
 - lokasionsakbay ti delta
 - natimbeng7,000 m3/s (250,000 cu ft/s)
Panagayus 
 - lokasionPassau
30km sakbay iti ili
 - natimbeng580 m3/s (20,000 cu ft/s)
Panagayus 
 - lokasionVienna
 - natimbeng1,900 m3/s (67,000 cu ft/s)
Panagayus 
 - lokasionBudapest
 - natimbeng2,350 m3/s (83,000 cu ft/s)
Panagayus 
 - lokasionBelgrade
 - natimbeng4,000 m3/s (140,000 cu ft/s)

Ti Danubio (Panangibalikas nga Ingles: /ˈdænjuːb/ DAN-yoob) ket maysa a karayan idiay Tengnga nga Europa, ti maikadua a kaatidogan iti kontinente kalpasan ti Volga.

Naidasig a kas dalanan a danum ti sangalubongan, daytoy ket mangrugi idiay ili ti Donaueschingen idiay Nangisit a Kabakiran iti Alemania idiay pagsasabtan ti karayan Brigach ken Breg. Ti Danubio ket agayuston ti abagatan a daya para iti 2,872 km (1,785 mi), ken lumabas kadagiti uppat a kapitolio ti Tengnga nga Europa sakbay a maibusan idiay Baybay Nangisit babaen ti Danubio Delta idiay Romania ken Ukrania.

Maysa daytoy idi a napaut a sitatakder a prontiero ti Imperio a Romano, ti karayan ket labsanna wenno asitganna dagiti pagbeddengan ti sangapulo a pagilian: Romania (29.0% iti labneng a lugar), Hungaria (11.6%), Serbia (10.2%), Austria (10.0%), Alemania (7.0%), Eslobakia (5.9%), Bulgaria (5.9%), Kroasia (4.4%), Ukrania (3.8%), ken Moldovia (1.6%)[2], nga ad-adu ngem ti ania man a karayan. Ti pagayusanna a labneng ket gumay-at pay kadagiti siam.

Nagnagan ken etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]

Ti Danubio ket naamammoan idi ti Latin a kas ti Danubius, Danuvius, Ister, iti Taga-ugma a Griego a kas ti Ἴστρος (Istros). Ti Dacian/Trasia a nagan idi ket Τάναις/Donaris/Donaris (akin-ngato a Danubio) ken Istros (akin-baba a Danubio).[3] Ti Thraco-Prihio a naganidi ket Matoas,[4] "ti mangiyeg iti gasat".[5]

Ti nagan a Dānuvius ket naipagarup a dinawat manipud iti Keltiko a (Galo), wenno mabalin nga Iraniko. Daytoy ket maysa kadagiti nagan ti karayan a naala manipud iti maysa a Pagsasao a Proto-Indo-Europeano a balikas ti *dānu, a naipagarupan a termino para iti "karayan", ngem mabalin pay maysa nga un-unana a panawen a kosmiko a karayan, ken ti maysa a Vedic a diosen ti karayan (kitaen ti Danu (Asura)), a mabalin a nanipud ti ramut a *dā "agayus/naapges, napardas, naranggas, awan disiplina." Dagiti dadduma pay a nagan ti karayan nga adda ti kapadpadana a etimologo ket mairaman ti Don, Donets, Dnieper ken Dniestr. Ti Dniepr,(sakbay ti Eslabo Danapir babaen ti Gotiko a historiador a ni Jordanes) ken ti Dniestr, manipud iti Danapris ken Danastius, ket naipagarupan dagitoy a nanipud ti Essita Iraniko *Dānu apara "likudan a karayan" ken *Dānu nazdya- "sanguanan a karayan".[6]

Ti Taga-ugma a Griego nga Istros ket nadawat idi manipud iti Trasia/Dacian a kayatna a sawen ket "napigsa, naapges", a mainaig ti Sanskrito a iṣiras "naapges".[3]

Manipud idi Normando a nagrukma iti Inglatera, ti pagsasao nga Ingles ket nagus-usar ti naala ti Latin a balikas ti Danube. Kadagiti pagsasao ti moderno a pagilian a pagayusan ti karayan, daytoy ket:

Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]

  1. ^ https://www.britannica.com/place/Danube-River
  2. ^ "Dagiti Pagilian ti Labneng ti Karayan Danubio". Internasional a Komision para iti panagsalaknib ti Karayan Danubio. Naala idi 2010-11-13.
  3. ^ a b Katičić, Radoslav. Dagiti Taga-ugma a Pagsasao ti Balkan, Umuna a Paset. Paris: Mouton, 1976: 144.
  4. ^ Dyer, Robert (1974). "Matoas, ti Thraco-Prigio a nagan para iti Danubio, ken ti IE a ramut *madų". Glotta. Vandenhoeck & Ruprecht (GmbH & Co. KG). 52 (1/2): 91.
  5. ^ Šašel Kos, Marjeta (2009). "Reka kot božanstvo – Sava v antiki". Iti Barachini, Jožef (ed.). Ukročena lepotica: Sava in njene zgodbe (PDF) (iti Eslobeno ken Ingles). Sevnica: Javni zavod za kulturo, šport, turizem in mladinske dejavnosti. pp. 42–50. ISBN 978-961-92735-0-0.
  6. ^ . Julius Pokorny (1959): dā- "banag nga agayus, agayus", dānu- f. "karayan"; Mallory, J.P. and D.Q. Adams. Ti Ensiklopedia ti Indo-Europeano a Kultura. Londres: Fitzroy ken Dearborn, 1997: 486.

Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]

Midia a mainaig iti Danubio iti Wikimedia Commons