Uzbekistan

Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Lumaktaw idiay: pagdaliasatan, biruken
Republika iti Uzbekistan
O‘zbekiston Respublikasi
Ўзбекистон Республикаси
Nailian a kantaNaililian a Kanta ti Republika iti Uzbekistan
"O‘zbekiston Respublikasining Davlat Madhiyasi"
Kapitolio
(ken kadakkelan a siudad)
Tashkent
41°16′N 69°13′E / 41.267°N 69.217°E / 41.267; 69.217Nagsasabtan: 41°16′N 69°13′E / 41.267°N 69.217°E / 41.267; 69.217
Opisial a pagsasao Uzbek
Mabigbig a rehional 
a pagsasao
Karakalpak
Pagsasao a pakisao
dagiti etniko
Ruso
Patneng a grupo (1996) 80.0% Uzbek
5.5% Ruso
5.0%–5.5% (Dagiti Opisial nga Estadistika ti Uzbek)
(30% Foltz, Cordell, Jonson) Tajik
3.0% Kazakh
2.5% Karakalpak
1.5% Tatar
2.5% Dadduma pay[1]
Nagan dagiti umili Uzbek
Gobierno Presidential a Republika
 -  Presidente Islam Karimov
 -  Kangrunaan a Ministro Shavkat Mirziyoyev
Lehislatura Kangatuan nga Asemblia
 -  Ngato a Kamara Senado
 -  Baba a Kamara Lehislatibo a Kamara
Panagwayawayas manipud ti Kappon ti Sobiet 
 -  Panakabangon 17471 
 -  Uzbek SSR Oktubre 27, 1924 
 -  Nairangarang Septiembrer 1, 1991 
 -  Mabigbigan Disiembre 8, 1991 
 -  Panakalpas Disiembre 25, 1991 
Kalawa
 -  Dagup 447,400 km2 (Maika-56)
172,742 kd milia 
 -  Danum (%) 4.9
Bilang dagiti umili
 -  2012 karkulo 29,559,100[2] (Maika-45)
 -  Densidad 61.4/km2 (Maika-136)
159.1/kd mi
GDP (PPP) 2011 karkulo
 -  Dagup $95.239 bilion[3] 
 -  Tunggal maysa a tao $3,302[3] 
GDP (nominal) 2011 karkulo
 -  Dagup $45.353 bilion[3] 
 -  Tunggal maysa a tao $1,572[3] 
Gini (2000) 26.8 decrease 0.21 (nababa) (Maika-95)
HDI (2010) increase 0.617[4] 
(kalalainganna) (Maika-102)
Kuarta Uzbekistan som (O'zbekiston so'mi) (UZS)
Sona ti oras UZT (UTC+5)
 -  Kalgaw (DST) saan a mapalpaliiw (UTC+5)
Agmaneho iti kanawan
Internet TLD .uz
Kodigo ti panagtelepono 998
1 A kas Emirato iti Bukhara, Kokand Khanate, Khwarezm.

Ti Uzbekistan Dumngegi/ʊzˌbɛkɨˈstɑːn/, ket opisial a kas ti Republika iti Uzbekistan (Uzbek: O‘zbekiston Respublikasi, Ўзбекистон Республикаси) ket is-isu laeng ti namindua a napalikmutan ti daga a pagilian idiay Tengnga nga Asia ken maysa laeng kadagiti dua kastoy a pagilian iti dagup a sangalubongan. Daytoy ket makibinningay ti pagbeddengan iti Kazakhstan iti laud ken iti amianan, ti Kyrgyzstan ken Tajikistan iti daya, ken ti Apganistan ken Turkmenistan iti abagatan. Sakbay iti 1991, daytoy ket paset idi ti Kappon ti Sobiet.

Ti Uzbekistan ket maysa kadagiti Turko nga estdao idiay Tengnga nga Asia.

Idi ket paset ti Persiano Samanid ken kalpasan daytoy ket dagiti Timurid nga imperio, ti rehion ket naparukma idinasap a maika-16 a siglo babaen dagiti nomadiko nga Uzbek, a nagsasao ti Dumaya a Turko a pagsasao. Kaaduan ti Uzbekistan a populasion tatta nga aldaw ket tagikua ti etniko a grupo ti Uzbek ken mangisasao ti Pagsasao nga Uzbek, maysa kadagiti pamilia dagiti pagsasao a Turko.

Ti Uzbekistan ket naitipon ti Ruso nga Imperio idimaika-19 a siglo, ken idi 1924 nagbalin a kontitueto arepublika iti Kappon ti Sobiet, a naamammoan a kas ti Sosialista a Republika ti Sobiet nga Uzbek (Uzbek SSR). Daytoy ket nawayaan idi 31 Agosto 1991 (opisial, kalpasan ti simmaruno nga aldaw).

Ti ekonomia ti Uzbekistan ket kangrunaan nga agtaltalek ti panagpataud kadagiti merkansia, a mairaman ti kapas, balitok, uranio, ken masna nga alingasaw. Nupay ti nairangarang a gagara iti panaglasat iti maysa a paglakuan nga ekonomia, ti Uzbekistan ket agtultuloy nga agtagtaginayon tinainget a panagtengtengngel ti ekonomia, a kadawyan daytoy a manipaadayo kadagiti ganganaet nga agpupuon. Ti annuroten iti agininut, nainget a panagtengngel ti panaglasat iti paglakuan nga ekonomia nupay kasta ket napakataud kadagiti kaimbagan anagbanagan iti porma apanakapasayaat ti ekonomia kalpasan ti 1995. Dagiti domestiko nga annuroten ti Uzbekistan kadagiti karbengan ti tao ken dagiti panagwaywaya ti tungngal maysa atao ket dinildillaw bababen dagiti daaduma a sangalubongan nga organisasion.[5]

Xiva

Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]

  1. ^ "CIA – The World Factbook". Cia.gov. Naala idi Enero 28, 2011. 
  2. ^ Opisial a karkulo ti populasion 2012-01-01. Stat.uz (2012-01-23). Naala idi 2012-03-13.
  3. ^ a b c d "Uzbekistan". Internasionala Pundo ti Panguartaan. Naala idi Abril 22, 2012. 
  4. ^ "Reporta ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan 2010". Nagkaykaysa a Pagpagilian. 2010. Naala idi Nobiembre 5, 2010. 
  5. ^ Dagiti karbengan ti tao idiay Uzbekistan: reporta ti Amnestia Internasional, 2008.

Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]

Dagiti midia a mainaig ti Uzbekistan idiay Wikimedia Commons