Venezuela
| Bolivariana a Republika ti Venezuela[a]
República Bolivariana de Venezuela
|
||||||
|---|---|---|---|---|---|---|
|
||||||
|
Gloria iti Natured a Tattao |
||||||
 |
||||||
| Kapitolio (ken kadakkelan a siudad) |
Caracas 10°30′N 66°58′W / 10.500°N 66.967°WNagsasabtan: 10°30′N 66°58′W / 10.500°N 66.967°W |
|||||
| Nailian a pagsasao | Espaniol[b] | |||||
| Patneng a grupo (2011) |
|
|||||
| Nagan dagiti umili | Venezolano, Taga-Venzuela | |||||
| Gobierno | Pederal a presidenstial a batay-linteg a republika | |||||
| - | Presidente | Nicolás Maduro | ||||
| - | Bise Presidente | |||||
| Lehislatura | Nailian nga Asemblia | |||||
| Pannakawayawaya | ||||||
| - | manipud ti España | 5 Hulio 1811 | ||||
| - | manipud ti Gran Colombia | 13 Enero 1830 | ||||
| - | Mabigbigan | 30 Marso 1845 | ||||
| - | Agdama a batay-linteg | 20 Disiembre 1999 | ||||
| Kalawa | ||||||
| - | Dagup | 916,445 km2 (Maika-33) 353,841 kd milia |
||||
| - | Danum (%) | 0.32[d] | ||||
| Bilang dagiti umili | ||||||
| - | 2011 senso | 28,946,101 (Maika-44) | ||||
| - | Densidad | 30.2/km2 (Maika-181) 77/kd mi |
||||
| GDP (PPP) | 2011 karkulo | |||||
| - | Dagup | $374.111 bilion[1] | ||||
| - | Tunggal maysa a tao | $12,568[1] | ||||
| GDP (nominal) | 2011 karkulo | |||||
| - | Dagup | $315.841 bilion[1] | ||||
| - | Tunggal maysa a tao | $10,610[1] | ||||
| Gini (2010) | 39 | |||||
| HDI (2011) | 0.735 (Maika-73) | |||||
| Kuarta | Bolívar fuerte[e] (VEF) |
|||||
| Sona ti oras | VET (UTC–4½) | |||||
| Agmaneho iti | kanawan | |||||
| Internet TLD | .ve | |||||
| Kodigo ti panagtelepono | +58 | |||||
Ti Venezuela (
i/ˌvɛnəzˈweɪlə/ ven-uh-zwale-uh, lokal: [βeneˈswela]), opisial a tinawtawagan ti Bolivariana a Republika ti Venezuela[1] (Espaniol: República Bolivariana de Venezuela [reˈpuβlika βoliβaˈɾjana ðe βeneˈswela]), ket maysa a pagilian idiay akin-amianan nga aplaya ti Abagatan nga Amerika. Ti teritorio ti Venezuela ket sakupenna ti agarup a 916,445 kuadrado kilometro (353,841 kd mi) nga adda dagiti nakarkulo a populasion iti 29,105,632. Ti Venezuela ket naikedkeddeng nga estado nga adda iti nangato unay a biodibersidad, nga adda dagiti taengan a sumakup manipud ti Andes a kabambantayan iti laud aginggana ti katuduan a bakir ti Labneng Amasona iti abagatan, babaen dagiti nawatiwat a llanos a tanap ken Karibe nga aplaya iti tengnga ken ti Karayan Delta ti Orinoco iti daya.
Ti Venezuela a kolonia ti España idi 1522 urayno adda dagiti resistansia manipud kadagiti patneng a tattao. Daytoy ket nagbalin a maysa kadagiti immuna nga Espaniol Amerikano a kolonia a nangirangarang ti pannakawayawaya (idi 1811), ngem saan a nakatalged a nangbangon ti pannakawayawaya aginggana idi 1821 (a kas maysa a departmento ti pederal a republika ti Gran Colombia, a nakagun-od ti napno a pannakawayawaya idi 1830).Idi las-ud ti maika-19 a siglo ti Venezuela ket nagsagsagaba ti politikal a diktadura, ken daytoy idi ket tinurturayan babaen dagiti rehional a caudillo (nabileg a tattao ti milisia) iti kaaduan ti maika-20 a siglo. Ti pagilian ket adda idin kadagiti napugsa-pugsay a demokratiko a gobierno idi baetan ti 1945 ken ti agdama nga aldaw; kasla kadagiti kaaduan a pagilian ti Latin nga Amerika, daytoy ket nakasagsagaba kadagiti kudeta ken dagiti milisia a diktadura. Dagiti ekonomiko a siddaaw iti tawtawen ti 1980 ken tawtawen 1990 ket nangiturong ti maysa a politikal a didigra a gapuanan kadagiti sumurok a 3,000 a natnatay kadagiti riribok ti Caracazo iti 1989, ti dua kudeta idi 1992, ken ti panagpabasol kenni Presidente Carlos Andrés Pérez para iti panagtakaw kadagiti publiko a pundo idi 1993. Ti pannakarebba ti talek dagiti adda a partido ket nakakita ti 1998 nga eleksion iti dati nga opisial ti buyot a ni Hugo Chávez, ken ti panangirugi ti Bolivariana a Rebolusion, iti panangrugi ti maysa a 1999 a Konstituente nga Asemblia tapno makasurat ti baro a Batay-linteg ti Venezuela.
Ti Venezuela ket maysa a pederal a presidensial a republika a buklen dagiti 23 nga estado, ti Kapitolio a Distrito (a mangsakup ti Caracas), ken dagiti Pederal nga Agkamkammatalek (a mangsaksakup kadagiti adda ti pantar nga isla ti Venezuela). Ti Venezuela ket agtunton kadagiti amin a Guyanes a teritorio ti laud iti Karayan Essequibo; daytoy a 159,500 kuadrado kilometro (61,583 kd mi) a paset ti daga ket tinawtawagan ti Guayana Esequiba wenno ti Zona en Reclamación (ti "sona nga agdama a tinunton").[2]
Ti Venezuela ket maysa kadagiti urbano unay a pagilian iti Latin nga Amerika;[3][4] kaaduan kadagiti Taga- Venezuela ket agtataengda kadagiti siudad iti amianan, a naipangpangruna idiay kapitoliona, a Caracas, nga isu pay daytoy ti kadakkelan a siudadna. Manipud idi nadukatalan ti lana idi nasapa a maika-20 a siglo, ti Venezuela ket maysan kadagiti mangidaulo nga agilaklako ti lana iti lubong ken adda kadagiti kadakkelan a reserba ti lana. Dati idi a di naparang-ay unay nga aglaklako kadgiti tagilako ti agrikultura a kas ti kape ken kakaw, ti lana ket napardas a nagbalin a kaaduan a nailaklako ken rentas ti gobierno. Ti tawtawen ti 1980 a kaadu unay ti lana ket nangiturongan ti maysa a didigra ti ruar nga utang ken ti maysa a napaut nga ekonmiko a didigra , a nakakita ti panagpangato ti inflacion iti 100% idi 1996 ken ti panakaipangato ti gatad ti kinapanglaw iti 66% idi 1995[5] idi ti (babaen ti 1998) tunggal maysa a tao ti GDP ket natnag iti isu met laeng nga agpang a kas idi 1963, a bimmassit iti pagkatlo manipud iti kangatona idi 1978.[6] Ti pannakaungar dagiti presio ti lana kalpasan ti 2001 ket nagparang-ay ti ekonomia ti Venezuela ken nakaaramidan dagiti sosial a panaggastos, urayno ti nagbanagan ti 2008 a sangalubongan a didigra ti pinansia ket nakakita ti baro a panagpababa ti ekonomia.
Etimolohia [urnosen]
Idi 1499, ti maysa nga ekspedision nga indauloan babaen ni Alonso de Ojeda ket nagbisita ti aplaya ti Venezuela. Dagiti salingkadang a balay iti lugar ti Danaw Maracaibo ket nangipalplagip ti nabigador a ni Amerigo Vespucci iti siudad ti Benesia, isunga ninagananna ti rehion iti "Veneziola", nga iti kontemporario a Toskano (patneng a pagsasao ni Vespucci) ket kaibuksilanna ti "bassit a benesia".[8] Ti nagan ket nakaala ti agdama a pannakailetrana a kas resulta ti Espaniol nga impluensia,[8] nga iti suldong nga -uela ket maus-usar a kas pangpabassit a termino ti (a kas ti plaza / plazuela, cazo / cazuela); isunga, ti kasisigud kapanunotan ti termino ket mabalin nga iti maysa a "bassit a Benesia".[9] Ti Aleman a termino para iti lugar, a "Klein-Venedig", ket kaibuksilanna pay ti bassit a Benesia.
Urayno kasta, ti Vespucci a sarita ket agtutloy nga isu ti kadayegan ken naaw-awat a bersion ti taudan ti nagan ti pagilian, ti sabali a rason para iti nagan ket naibagbaga ti pangilaglagip ni Martín Fernández de Enciso, ti maysa a kameng ti timpuyogan ni Vespucci ken Ojeda. Iti obrana aSumma de Geografía, inbagbagana a nabirukanda ti maysa a patneng a populasion a nagtawtawag ti bagbagida iti "Veneciuela," a nangisingasing a ti nagan a "Venezuela" ket mabalin a nagtaud manipud ti patneng a lubong.[10]
Dagiti nagibasaran [urnosen]
- ^ 1.0 1.1 1.2 1.3 "Venezuela". Internasional a Pundo ti Panguartaan. http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2012/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=32&pr.y=1&sy=2009&ey=2012&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=299&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=. Naala idi 24 Abril 2012.
- ^ website ti Testo ti Tulag iti Nagkaykaysa a Pagpagilian "Tulagan ti Hinebra, Pebrero 17, 1966". Nagkaykayasa a Pagpagilian. Naidulin manipud ti kasisigud idi Mayo 5, 1966. http://treaties.un.org/doc/Publication/UNTS/Volume%20561/volume-561-I-8192-English.pdf website ti Testo ti Tulag iti Nagkaykaysa a Pagpagilian. Naala idi Enero 15, 2013.
- ^ "Abagatan nga Amerika". Abagatan nga Amerika. Encarta. Naidulin manipud ti kasisigud idi 21 Abril 2007. http://web.archive.org/web/20070421194631/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761574914_3/South_America.html. Naala idi 13 Marso 2007.
- ^ "Dagiti naikapet a Tabla" (PDF). Dagiti Prospekto ti Urbanisasion ti Lubong: Ti 1999 a Rebision. Nagkaykaysa a Pagpagilian. http://www.un.org/esa/population/publications/wup1999/WUP99ANNEXTABLES.pdf. Naala idi 13 Marso 2007.
- ^ Michael McCaughan (4 Enero 2011). Ti Gubat ti Venezuela. Seven Stories Press. p. 32. ISBN 978-1-60980-116-8. http://books.google.com/books?id=VdYHt8EBsJUC&pg=PT32. Naala idi 16 Abril 2012.
- ^ Kelly, Janet, ken Palma, Pedro (2006), "Ti Sindrome ti Ekonomiko a Pannakapaay ken ti Panagbiruk para iti Panagbalbaliw", iti McCoy, Jennifer ken Myers, David (eds, 2006), Ti Pannakawarwar ti Representatibo a Demokrasia idiar Venezuela, Unibersidad ti Johns Hopkins a Pagmalditan. p. 207 ISBN 0-8018-8428-4
- ^ Venezuela. Lonely Planet. 2004. ISBN 978-1-74104-197-2. ISBN 1-74104-197-X. http://books.google.com/?id=JDdb1alDGYIC. Naala idi 10 Marso 2007.. p. 177.
- ^ 8.0 8.1 Venezuela: Ti Petro-Estado nga Agus-usar kadagiti Maipabaro nga Enerhia: Ti Parawad iti... idiay Liblibro ti Google Babaen ni Germán Massabié
- ^ Thomas, Hugh (2005). Dagiti Karayan ti Balitok: Ti Iyuungar ti Espaniol nga mperio, manipud kenni Columbus aginggana kenni Magellan. Random House. p. 189. ISBN 0-375-50204-1.
- ^ (iti Espaniol) Cuadernos Hispanoamericanos. Instituto de Cultura Hispánica (Agencia Española de Cooperación Internacional). 1958. p. 386.
Dagiti silpo ti ruar [urnosen]
Dagiti midia a mainaig ti Venezuela idiay Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Venezuela manipud idiay Wikivoyage
- E-Gobierno (Españiol)
- Pangulo ti Estado ken Kamkameng ti Gabinete
- Venezuela a naikabil idiay Ti Kinapudno a Libro ti Lubong
- Venezuela idiay Dagiti Biblioteka ti UCB ti GovPubs
- Venezuela idiay Open Directory Project
- Venezuela
- Dagiti pagilian ti Karibe
- Dagiti pederal a pagilian
- Dagiti dati a kolonia ti Espana
- G15 a pagpagilian
- Dagiti estado a kameng ti GPAP
- Dagiti pagilian ti Abagatan nga Amerika
- Dagiti pagilian nga agsasao ti Espaniol
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1811
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Pagpagilian ti Abagatan nga Amerika
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
