Pagsasao nga Ilokáno

Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
(Naibaw-ing manipud iti Pagsasao nga Iloko)
Lumaktaw idiay: pagdaliasatan, biruken
Ilokano
Ilocano
Iloko, Iluko
Patubo iti Pilipinas
Rehion Akin-amianan a Luzon
Etnisidad Tattao nga Ilokano
Patubo a mangisasao 9.1 a riwriw  (2007)[1]
Maika-3 a kaaduan ti mangisasao a patneng a pagsasao iti Pilipinas[2]
Pamilia
Panagsurat Latin (Ilokano nga abesedario),
Braille nga Ilokano
Naipakasaritaan a Baybayin
Opisial a kasasaad
Opisial a mangisasao Rehional a pagsasao iti Pilipinas
Opisial a pagsasao ti probinsia ti La Union[3]
Nagalagad Komision iti Pagsasao a Filipino
Dagiti kodigo ti pagsasao
ISO 639-2 ilo
ISO 639-3 ilo
Linguaesperio 31-CBA-a
Ilokano language map.png
Lugar a ti Ilokano ket maisasao segun ti Ethnologue
Dagiti nagaritan a lugar ket Itneg-Dua ti insasao a komunidad ti Ilokano idiay probinsia ti Abra
Daytoy nga artikulo ket aglaon kadagiti ponetiko a simbolo ti IPA. No awan ti maitunos a suporta ti panangipaay, mabalin a makitam dagiti marka-ti-saludsod, kahon, wenno sabali pay a simbolo imbes a dagiti karakter ti Unicode .

Ti Ilokano (wenno Iloko, Iluko, Iloco, mabalin met nga Ilocano) ket maysa kadagiti kangrunaan a pagsasao (maikatlo a kadakkelan ti bilang ti agsasao) iti Pilipinas. Daytoy ti pagsasao nga aramat (lingua franca) ti agarup isuamin a pakabuklan ti Amianan a Luzon, nangruna iti Rehion ti Ilocos, iti Tanap ti Cagayan ken iti adu a paset ti Abra, Pangasinan, ken Zambales. Adu met ti agsasao iti Iloko iti Nueva Ecija, Tarlac, Mindoro ken iti dadduma a probinsia iti Mindanao.

Mairaman ti Iloko iti pamilia ti Sassao nga Austronesio a nagpuonan dagiti pagsasao kadagiti puro iti Pasipiko ken Umabagatan-a-Daya nga Asia. Kabagian ti Iloko dagiti nadumaduma a dildila kas iti Bahasa Indonesia, Bahasa Melayu, Maori, Hawayano, Malagasi, ken Paiwan.

Adda aganay a walo (8) riwriw ti agus-usar iti Iloko iti Pilipinas.

Adu a paset ti lubong, a napanan ken pagnanaedan dagiti Ilokano, ti pakasarakan met iti dakkel a porsiento dagiti agsasao iti Iloko, kas kadagiti estado ti Hawaii ken California iti Estados Unidos.

Iloko ken Ilokano[urnosen | urnosen ti taudan]

Ti awag wenno termino nga "Iloko" ken "Ilokano" awan paggidiatanna no ti pagsasao ti madakdakamat. Ti laeng pagdumaanna ket no dakamaten ti sao wenno pagsasao ken ti tao nga agsasao wenno agus-usar iti pagsasao (kas patneng wenno natibo nga agsasao). Kadawyan nga Iloko wenno Iluko ti awag iti sao wenno pagsasao, ket Ilokano met wenno Ilocano no iti tao.

Panakaidasig ken dialekto[urnosen | urnosen ti taudan]

Ti Iloko ket isu ti kakaisuna a sanga ti pamilia lingguistika a Kordiliera ti Pilipinas, maibilang nga inauna wenno kabaketan kadagiti pagsasao iti amianan. Kakabsatna ti Pangasinense, Ibanag ken dagiti nadumaduma a pagsasao iti kabambantayan ti Kordiliera.

Dua ti makuna a dialekto ti Iloko: ti maawagan iti “Umamianan” wenno “nauneg nga Iloko,” pagsasao dagiti taga-Ilokos, ken ti “Umabagatan,” a kaaduan a pagsasao dagiti adda iti probinsia ti La Union ken Pangasinan. Agassideg ketdi dagitoy a dialecto. Bassit ti pagdumaanda, ti laeng panangibalikas iti letra nga e.

Maysa laeng ti balikasna daytoy a letra para kadagiti "umamianan"—nakalukat, tengnga’t-sango, ken di nabukel a bokal. Dagiti met "umabagatan" ket dua ti balikasna. Kas kadagiti "umamianan," no ti sao ket ganggannaet ti naggapuananna, wenno nakarikep, ket impalikud, ken di nabukel a bokal, no ti agsarita ket patneng nga Ilokano. Daytoy a panangibalikas ket naiseknan iti pagsasao dagiti sabsabali kas iti Pangasinense ken Kankanaey.

Saan ketdi a madlaw unay dagitoy a naggidiatan kadagiti talaga a patneng nga Ilokano iti man abagatan wenno abagatan nga Ilocos. Madlaw laeng ti naiduma a panangibalikas iti e kadagiti saan a patneng nga Ilokano wenno dagiti nasanay iti Tagalog wenno Ingglés a saan unayen nga agsasao iti Iloko. Wenno dagiti nakasursuro iti Iloko a saan a natibo nga Ilokano (kas pagarigan maysa a natibo a Tagalog wenno Bisayano a nakasursuro nga agsao iti Iloko).

Dagiti patneng nga Ilokano ken umiiloko, maymaysa ti panangisaoda iti letra e kadagiti balikas a kas koma "wen," "met," "bedbed," "ilem," "isem," "panagem," "nakem," "timel," "belleng," "aweng," "palileng," "baket," "ubet," "gawed," "kerret," "siket," "lengleng" "alimuteng," "alsem," "pekkel," "kuribetbet," "pamulinawen" ken dadduma pay.

Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]

  1. ^ Nationalencyklopedin "Världens 100 största språk 2007" Dagiti Kadakkelan a 100 a Pagsasao idi 2007
  2. ^ Senso ti Pilipinas, 2000. Tabla 11. Sangkabalayan a Populasion babaen ti Etnisidad Sekso ken Rehion: 2000
  3. ^ Elias, Jun (Septiembre 19, 2012). "Iloko La Union's official language". Philippine Star. Naala idi Septiembre 24, 2012. 

Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]

Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]