Genipa americana

Manipud iti Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Darsen a mapan iti pagdaliasatan Darsen a mapan agbiruk

Genipa americana
Genipa americana.jpg
Sabong ti Genipa americana
Taksonomia urnosen
Pagarian: Plantae
Klado: Tracheophytes
Klado: Angiospermae
Klado: Eudicotidae
Klado: Asterids
Urnos: Gentianales
Pamilia: Rubiaceae
Henero: Genipa
Sebbangan:
G. americana
Dua a nagan
Genipa americana
Kapada a nagan
  • Genipa americana var. caruto K.Schum.
  • Genipa americana var. riobranquensis Kuhlm.
  • Genipa americana f. grandifolia Chodat & Hassl.
  • Genipa americana f. jorgensenii Steyerm.
  • Genipa americana f. parvifolia Chodat & Hassl.
  • Genipa barbata Presl
  • Genipa brasiliana A.Rich.
  • Genipa brasiliensis (Spreng.) Baill.
  • Genipa caruto Kunth
  • Genipa codonocalyx Standl.
  • Genipa excelsa K.Krause
  • Genipa grandifolia Pers.
  • Genipa humilis Vell.
  • Genipa oblongifolia Ruiz & Pav.
  • Genipa oleosa Rojas
  • Genipa pubescens DC.
  • Genipa venosa Standl.

Ti Genipa americana ket ti sebbangan dagiti kayo iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket patneng kadagiti tropikal a bakir iti Amianan ken Abagatan nga Amerika.

Deskripsion[urnosen | urnosen ti taudan]

Dagiti kayo nga Genipa americana ket agtayagda aginggana iti 30 m ken aginggana iti 60 cm dbh.[1][2][3] Dagiti ukis ti kayoda ket nalamuyot ken bassit laeng dagiti rengngat.[3] Dagiti bulong ket agsinnublat, arinduyog, wenno immatiddog, 10–35 cm iti kaatiddog, 6–13 cm iti kaakaba, ken nasileng a nangisit a berde, nga agraman iti intero a paraigid, natirat wnno timmirad nga ungto, ken umakikid iti baba.[1][4][2] Dagiti inploressensia ket rimpuok aginggana iti 10 cm iti kaatiddog.[1] Dagiti sabong ket purawa aginggana iti maraduyaw, nabanglo bassit, ti calyx ket sukog kampana, ti corolla ket 2–4.5 cm iti kaatiddog, sukog trumpeta, ken lima wenno innem ti pingirna.[1][4][2] Dagiti lima nga ababa nga estambre ket naiseksek iti ngato ti tubo ti corolla.[4] Ti bunga ket napusko l ti ukisna a makan a maris-dapo a berry a 10–12 cm iti kaatiddog, 5–9 cm iti diametro.[1][4]

Kayo ti Genipa americana.
Bulbulong ken bungbunga ti G. americana

Pannakaiwarwaras ken habitat[urnosen | urnosen ti taudan]

Ti Genipa americana ket patneng kadagiti tropikal a bakir iti Kaamerikaan, manipud iti tropikal a Florida iti abagatan aginggana iti Arhentina.[1][5][6] Daytoy ket adda manipud iti pantar ti baybay aginggana iti 1200 m itikangato,[3] ngem adda met dagiti mangibagbaga a ti kasisigud a sakup ket ti akin-abagatan nga Abagatan nga Amerika.[7]

Dagiti bernakular a nagan[urnosen | urnosen ti taudan]

Iti INgles, ti kayo ket ammo a kas genip /ˈɛnɪp/ ken ti bunga a kas genipap /ˈɛnɪpæp/.[8]

Colombia: jagua, caruto, huito;[3][5] Brasil: jenipapo, dati a genipapo;[3] Costa Rica: guaitil, tapaculo;[3] Nicaragua: tapaculo, yigualtí;[3] Mehiko: shagua, xagua;[3] Perú: huito, vito;[5] Arhentina: ñandipá;[5] Bolivia:[9]

Daytoy ket matawtawagan a kas we'e (*weʔe) iti Proto-Tucanoan.[10]

Dagiti kemikal a kompuesto[urnosen | urnosen ti taudan]

Dagiti sumaganad a kompuesto ket naisinan manipud iti G. americana: genipic acid,[11] genipinic acid,[11] genipin[12] (amin dagiti tallo ket manipud iti bunga) ken ti geniposidic acid (bulbulong).[11]

Dagiti usar[urnosen | urnosen ti taudan]

Ti naganos a bunga ti G. americana ket makaiyaon iti likod a maus-usar a kas tina para kadagiti batek, pinintaan iti kudil ken panagpassiat iti insekto.[6]

Daytoy a sebbangan ket naimulmula para kadagiti makan a bunga, a makmakan kadagiti preserba wenno maaramid kadagiti mainum, jelly, wenno sorbetes.[6]

Naresistansia ti kayo, natibker, kennalaka maiyobra ken inus-usar a panagaramid kadagiti alikamen ken iti konstruksion ken panagallawagi.[2][3]

Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]

  1. ^ a b c d e f Liogier, Alain H. (1985). Descriptive Flora of Puerto Rico and Adjacent Islands (iti Ingles). La Editorial, UPR. p. 97. ISBN 978-0-8477-2338-6.
  2. ^ a b c d Francis, Macbride, J.; E., Dahlgren, B. (1936). "Flora of Peru /". Fieldiana (iti Ingles). v.13:pt.6:no.1 [Rubiaceae]: 106.
  3. ^ a b c d e f g h i López, René; Montero, Martín (2005). "27 – Genipa americana". Manual de identificación de especies forestales con manejo certificable por comunidades (iti Espaniol). Instituto Amazónico de Investigaciones Científicas "SINCHI". ISBN 9789589759745.
  4. ^ a b c d Food and Fruit-bearing Forest Species: Examples from Latin America (iti Ingles). FAO. 1986. p. 141. ISBN 9789251023723.
  5. ^ a b c d Grandtner, M. M.; Chevrette, Julien (2013). Dictionary of Trees, Volume 2: South America: Nomenclature, Taxonomy and Ecology (iti Ingles). Academic Press. p. 263. ISBN 978-0-12-396954-5.
  6. ^ a b c Hanelt, Peter; Research, Institute of Plant Genetics and Crop Plant (2001). Mansfeld's Encyclopedia of Agricultural and Horticultural Crops: (Except Ornamentals) (iti Ingles). Springer Science & Business Media. p. 1775. ISBN 978-3-540-41017-1.
  7. ^ Duarte, Odilo; Paull, Robert (2015). Exotic Fruits and Nuts of the New World (iti Ingles). CABI. pp. 284–285. ISBN 978-1-78064-505-6.
  8. ^ "genip, genipap". Oxford English Dictionary] (Maika-3 nga ed.). Oxford University Press. Septiembre 2005. (Nasken ti suskrision wenno ti pannakaikameng iti publiko a biblioteka ti UK.)
  9. ^ Coimbra Sanz, Germán (2014). Diccionario enciclopédico cruceño, 3rd edition. Santa Cruz de la Sierra: Gobierno Autónomo Municipal de Santa Cruz. p. 54.
  10. ^ Chacon, Thiago (2013). On Proto-Languages and Archaeological Cultures: pre-history and material culture in the Tukanoan Family. In Revista Brasileira de Linguística Antropológica. Vol. 5, No. 1, pp. 217-245.
  11. ^ a b c Connolly, J.D.; Hill, R.A. (1991). Dictionary of Terpenoids (iti Ingles). 1. CRC Press. pp. 49–50. ISBN 978-0-412-25770-4.
  12. ^ Bajaj, Y. P. S. (2012). Medicinal and Aromatic Plants IV (iti Ingles). Springer Science & Business Media. p. 164. ISBN 978-3-642-77004-3.

Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]

Midia a mainaig iti Genipa americana iti Wikimedia Commons