Ilocos Sur

Manipud iti Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Darsen a mapan iti pagdaliasatan Darsen a mapan agbiruk
Ilocos Sur
Probinsia iti Abagatan nga Ilocos
Ti Probinsial a Kapitolio iti Ilocos Sur
Ti Probinsial a Kapitolio iti Ilocos Sur
Wagayway ti Ilocos Sur
Opisial a selio ti Ilocos Sur
Mapa iti Filipinas a mangipakita ti pakasarakan iti Ilocos Sur.
Mapa iti Filipinas a mangipakita ti pakasarakan iti Ilocos Sur.
Nagsasabtan: 17°20′N 120°35′E / 17.33°N 120.58°E / 17.33; 120.58Nagsasabtan: 17°20′N 120°35′E / 17.33°N 120.58°E / 17.33; 120.58
Pagilian Filipinas
RehionRehion ti Ilocos (Rehion I)
Panakaibangon1572
KapitolioSiudad ti Vigan
Gobierno
 • KitaProbinsia
 • GobernadorLuis "Chavit" Singson (Lakas-Kampi-CMD)
 • Bise GobernadorDeogracias Savellano (Lakas-Kampi-CMD)
Kalawa
 • Dagup2,596.0 km2 (1,002.3 sq mi)
Ranggo ti kalawaMaika-54
Populasion
 (2020)[2]
 • Dagup706,009
 • RanggoMaika-42
 • Densidad270/km2 (700/sq mi)
 • Ranggo ti densidadMaika-30
Nagan dagiti umiliIlokano
Panakabingbingay
 • Nawaya a siudad0
 • Komponente a siudad2
 • Munisipalidad32
 • Baranggay768
 • DistritoUmuna ken maika-2 a distrito
Sona ti orasUTC+08 (PHT)
Koreo
Panagtawag77
Kodigo ti ISO 3166PH-ILS
PagsasaoIlokano, Tagalog, Ingles

Ti Ilocos Sur ket maysa a probinsia iti Filipinas a karaman iti Rehion ti Ilocos (Rehion I) iti Luzon. Ti kapitoliona ket ti Siudad ti Vigan, a mabirukan iti ngiwat ti Karayan Mestiso. Ti Ilocos Sur ket nabeddengan ti Ilocos Norte ken Abra iti amianan, ti Mountain Province iti daya, ti La Union ken ti Benguet iti abagatan, ken ti Baybay Abagatan Tsína iti laud.

Tinawtawid a purok iti Filipinas[urnosen | urnosen ti taudan]

Ti naipakasaritaan a siudad iti Vigan, nga isu daytoy ket naisuratan idiay Sangalubongan a Tinawtawid a Listaan ti UNESCO idi Nobiembre 1999, ket mabirukan iti daytoy a probinsia. Naibangon idi maika-16 a siglo, ti Vigan ket isu ti maysa a kasayaatan a naitaginayon a kas pagarigan kadagiti naplano a kolonia nga ili ti Espana idiay Asia. Dagiti arkitektura ket agiraman kadagiti kultural nga elemento manipud kadagiti sabsabali a luglugar idiay Filipinas ken Tsína, ken dagiti nanipud idiay Europa tapno makaramid ti naidumduma a kultura ken langa ti ili nga awan ti maipada iti sino man a lugar idiay Daya ken Abagata a daya nga Asia. Ti Kamestisoan a Distrito ket addaan kadagiti kas pagarigan iti kadawyan a balbalay nga addan kadagiti teha nga atep, natangken a kayo a datar, balustrada ken at-atep iti sabsabali a kita nga estilo nga arkitetura iti Kastila, Mehikano ken Insik.

Ti maika-16 a siglo a Simbaan ti Santa Maria ket nairangarang a kas maysa a Nailian a Dulon, daytoy ket nausar idi a kas maysa a pasammakedan idi agdama a panawen ti Filipinas aRebulosion iti 1896. Ti Tirad Pass, ket nairangarang a kas maysa a Nailian a Nasantuan a Lugar, daytoy a lugar ti kinaudi a nagtenglan dagiti Rebolusionario a Puersa dagiti Filipino babaen ni Heneral Emilio Aguinaldo. Ti Bessang Pass ket nagserbi a kas iti kalikudan a naglasatan dagiti Rebolusionario para iti panagsupiat ti kinaudi a panagsalaknib ni Heneral Yamashita idi kinaudi a paset ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat.

Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]

Politikal[urnosen | urnosen ti taudan]

Ti Ilocos Sur ket nabingbingay a politikal kadagiti 32 a munisipalidad ken dua a komponente a siudad.

Dagiti siudad[urnosen | urnosen ti taudan]

Dagiti ili[urnosen | urnosen ti taudan]

Pannakabagi[urnosen | urnosen ti taudan]

Ti Ilocos Sur ket mabirukan iti igid a pantar iti Akin-amianan a Luzon. Nabeddengan babaen ti Ilocos Norte iti amianan, ti Abra iti amianan a daya, ti Mountain Province iti daya, ti Benguet iti abagtan a daya, ti La Union iti abagatan, ken ti Baybay Tsina iti laud. Ti kalawana a 2,579.58 kuadrado kilometro ket sakupen na ti agarup a 20.11% iti dagup a kalawa ti daga iti Rehion I.

Ti topograpia iti Ilocos Sur ket maysa a kalsa agdaldalluyon ken agtultulid nga addaan ti kangatu nga agdakiwas manipud ti 10 aginggana ti 1,700 a metro iti ngato ti patar ti baybay.

Klima[urnosen | urnosen ti taudan]

Ti klima ket sapasap a namaga, dagiti namaga a bulan ket manipud ti Oktubre anginggana ti Mayo. Nupay kasta, ti akin abagatan unay a paset, ti Cervantes, ket nadam-eg ken ti tudo ket matimbengan a naiwarwaras iti makatawen ngem ti dumaya a paset iti Sugpon ket namagmaga. Ti Agosto ket isu ti katuduan a ti Enero ken Perero ket dagitoy ti kamagaan. Ti kalalaingan na a temperatura ket 27 C. Ti bulan ti Enero ket isu ti kalamiisan.

Populasion[urnosen | urnosen ti taudan]

Iti 2007 a senso, ti populasion ti Ilocos Sur ket 632,255. Ti Vigan, ket addan ti populasion a 47,246. Ti kapusekan ti populasion ket ti Siudad ti Candon nga addan ti populasion a 56,270.

Dagiti populasion ti Siudad ken Munisipalidad[3]

Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]

Senso ti populasion ti Ilocos Sur
TawenPop.±% p.a.
1903 189,572—    
1918 247,458+1.79%
1939 271,532+0.44%
1948 276,278+0.19%
1960 338,058+1.70%
1970 385,139+1.31%
1975 419,776+1.74%
1980 443,591+1.11%
TawenPop.±% p.a.
1990 519,966+1.60%
1995 545,385+0.90%
2000 594,206+1.85%
2007 633,138+0.88%
2010 658,587+1.44%
2015 689,668+0.88%
2020 706,009+0.46%
Taudan: PSA[4][5][6][7]LWUA[8]

Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]

  1. ^ Dagiti daulo ti probinsia: Departamento iti Kaunegan ken Lokal a Gobierno, Siudad ti Quezon- Naala idi 06 Enero 2013
  2. ^ Rehion ti Ilocos Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
  3. ^ Pagalagadan ti Heograpia a Kodigo ti Filipinas
  4. ^ Senso ti Populasion (2020). "Rehion I (Rehion ti Ilocos)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
  5. ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion I (Rehion ti Ilocos)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
  6. ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion I (Rehion ti Ilocos)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
  7. ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion I (Rehion ti Ilocos)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
  8. ^ "Probinsia ti Ilocos Sur". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.

Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]

Dagiti midia a mainaig iti Ilocos Sur iti Wikimedia Commons