Pagsasao a Yidis

Manipud iti Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Lumaktaw idiay: pagdaliasatan, agbiruk
Yidis
ייִדיש, יידיש wenno אידיש yidish/idish
Pannakabalikas [ˈjɪdɪʃ] wenno [ˈɪdɪʃ]
Patubo iti Ukrania, Israel, Estados Unidos, Arhentina, Australia, Uruguay, Nagkaykaysa a Pagarian, Belhika, Kanada, Rusia, Polonia, Alemania, Moldovia, Romania, Lituania, Bielorusia, Letonia, Hungaria[1]
Patubo a mangisasao
(1.5 a riwriw ti nadakamat idi 1986–1991 + kagudua a saan a napetsado)[1]
Sinuratan a Hebreo (Alpabeto a Yidis)
Opisial a kasasaad
Pakabigbigan a minoridad
a pagsasao
Nagalagad awan pormal a bagbagi;
YIVO de facto
Kodkodigo ti pagsasao
ISO 639-1 yi
ISO 639-2 yid
ISO 639-3 yidmangiraman a kodigo
Agmaymaysa a kodkodigo:
ydd – Akindaya a Yidis
yih – Akinlaud a Yidis
Glottolog yidd1255[2]
Linguaesperio 52-ACB-g = 52-ACB-ga (Laud) + 52-ACB-gb (Daya); agdagup kadagiti 11 a karuay

Ti Yidis (ייִדיש, יידיש wenno אידיש, yidish/idish, literal a "Hudio"; kadagiti pay daan a taudan ket "Yiddish-Taitsh" (Hudio-Aleman)[3]) ket ti historikal a pagsasao dagiti Ashkenazi a Hudio. Daytoy ket nagtaud idi las-ud ti maika-19 a siglo[4] idiay Tengnga nga Europa, a nangited iti kayyanak a komunidad ti Ashkenazi iti bernakulo a kaaduan a naibatay iti Hermaniko a nalaokan kadagiti elemento a naala manipud iti Hebreo ken Arameo, ken manipud pay iti sasao nga Eslabo ken dagiti tugot ti sasao a Romanse.[5][6] Ti Yidis ket naisurat iti alpabeto iti napno a bokal a naibatay iti sinuratan a Hebreo.

Ti kasapaan a nabatbati a petsa ti reperensia ket manipud idi maika-12 a siglo ken tinawtawagan ti pagsasao iti לשון־אַשכּנז (loshn-ashknaz = "pagsasao dagiti Ashkenaz") wenno טײַטש (taytsh), ti sabali a kita ti tiutsch, ti kontemporaneo a nagan ti Tengnga a Nangato nga Alemann. Iti kadawyan a panagusar, ti pagsasao ket tinawtawagan iti מאַמע־לשון (mame-loshn, literal a "ina a dila"), ken mangisalumina daytoy iti Hebreo ken Arameo, a kolektibo dagitoy a naitermino iti לשון־קודש (loshn-koydesh, "nasantuan a dila"). Ti termino a "Yidis" ket saan a nagablin a kaaduan a naus-usar a designasion iti literatura aginggana idi maika-18 a siglo. Idi naladaw a maika-19 a siglo ken idi maika-20 a siglo, ti pagsasao ket kadawyan idi a tinawtawagan iti "Hudio", a naipangpangruna kadagiti saan a Hudio a konteksto, ngem ti "Yidis" manen ti kaaduan a kadawyan a designasion.

Ti moderno a Yidis ket addaan kadagiti dua a porma. Ti Akindaya a Yidis ket adadu a kadawyan ita nga aldaw. Daytoy ket mangiraman kadagiti dialekto ti Akin-abagatan a daya (Ukraniano–Romaniano), Akintengnga a daya (Polako–Galego–Akinday a Hubgaro), ken Akin-amianan a daya (Lituano–Bieloruso). Maigiddiat ti Akindaya a Yidis manipud iti Akinlaud babaen iti kadakkelna ken ti kaadu iti pannakairaman dagiti balikas a nagtaud iti Eslabo. Ti Akinlaud Yidis ket nabingbingay kadagiti (Suiso–Alsatiano–Akin-abagatan nga Aleman), Akintengnga a laud (Tengnga nga Aleman), ken dagiti dialekto ti Akin-amianan a laud (Olandiko–Akin-amianan nga Aleman). Ti Yidis ket naus-usar iti adu a bilang dagiti komunidad ti Ortodokso a Hudio iti sangalubongan ken isu ti umuna a pagsasao iti pagtaengan, eskuela, ken dagiti adu a saad iti sosial kadagiti kaaduan a Hasid a Hudio. Ti Yidis ket isu pay ti akademiko a pagsasao ti panagadal iti Talmud segun ti tradision kadagiti Lituano a yeshiva.

Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]

  1. ^ a b Yidis iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
    Akindaya a Yidis iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
    Akinlaud a Yidis iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
  2. ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin; Bank, Sebastian, dagiti ed. (2016). "Yiddish". Glottolog 2.7. Jena: Instituto para iti Ebolusionario nga Antropolohia ni Max Planck. 
  3. ^ Unibersidad ti Manchester - "Daytoy laeng idi iti daytoy a konteksto nga inrugrugi dagiti Hudio a mangibagbaga iti saoda a kas 'Yidis' (= 'Hudio'), bayat nga iti nasapsapa ket naibagbaga a kas 'Yiddish-Taitsh' (='Hudio-Aleman')."
  4. ^ Jacobs, Neil G. (2005). Yiddish: a Linguistic Introduction. Cambridge University Press. p. 2. ISBN 0-521-77215-X. 
  5. ^ Baumgarten, Jean; Frakes, Jerold C. (1 Hunio 2005). Introduction to Old Yiddish literature. Oxford University Press. p. 72. 
  6. ^ "Development of Yiddish over the ages". jewishgen.org. 

Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]

Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]

Midia a mainaig iti Pagsasao a Yidis iti Wikimedia Commons