Bantay Dajo

Manipud iti Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Lumaktaw idiay: pagdaliasatan, agbiruk
Bantay Dajo
Bantay Dahu wenno Bud Dajo
Ti Bantay Dajo ket mabirukan idiay Filipinas
Bantay Dajo
Bantay Dajo
Mapa ti Filipinas
Kangatuan a punto
Kangato 620 m (2,030 ft) [1]
Kalatak 620 m (2,030 ft)
Nagsasabtan 6°0′48″N 121°03′24″E / 6.01333°N 121.05667°E / 6.01333; 121.05667Nagsasabtan: 6°0′48″N 121°03′24″E / 6.01333°N 121.05667°E / 6.01333; 121.05667
Heograpia
Lokasion Sulu, Filipinas
Heolohia
Kita ti bantay Kono nga eskoria
Bulkaniko nga arko Arko ti Zamboanga-Sulu
Naudi a bimtak Di ammo

Ti Bantay Dajo (Tausūg: Būd Dahu; Espaniol: Bud Dajó), ket maysa kadagiti kono nga eskoria a mangbukel ti isla ti Jolo ken paset ti Bulkaniko a Grupo ti Jolo iti Filipinas.[2] Ti natay a bulkan ket mabirukan iti 8 kilometro (5.0 mi) nga abagatan a daya manipud ti ili ti Jolo idiay probinsia ti Sulu. Ti bantay ken dagiti kaaripingna a daga ket nairangarang a kas Nailian a Parke ti Bantay Dajo idi 1938.[3]

Dagiti pisikal a langa[urnosen | urnosen ti taudan]

Ti kono nga eskoria ket addaan ti kangato iti 620 metro (2,030 ft) nga addaan ti diametro ti baba iti 9.5 kilometro (5.9 mi). Iti pantok ti bantay ket ti 0.5 kilometro (0.31 mi) nga abut a naisangawen iti abagatan a laud. Dagiti daduma pay a bulkaniko a sanguanan a kaariping ti Bantay Dajo ket ti: Matanding, a mabirukan iti amianan a daya ti Bantay Dajo nga addaan iti kangato ti 400 metro (1,300 ft) iti asl; ti Guimba, iti daya ken ti kangato iti 482 metro (1,581 ft) asl; ken ti Sungal, iti abagatan a day iti 518 metro (1,699 ft) asl.[4]

Heolohia[urnosen | urnosen ti taudan]

Ti basalto a bulkaniko a kono ket paset ti bulkaniko nga arko ti Zamboanga-Sulu.[4]

Dagiti panagbettak a di agpayso a naigupit iti bantay[urnosen | urnosen ti taudan]

1641[urnosen | urnosen ti taudan]

Dagiti bulkan ti Jolo ket maysa kadagiti bulkan a di agpayso a naigupit iti panagbettak idi Enero 4, 1641 a nangabbong ti kasipnget ti akin-abagatan a Filipinas. Ti adu pay a panagad-adal ket kanungpalan a nabirukan a ti panagbettak ket nagtaud manipud ti Bulkan Parker idiay probinsia ti Cotabato.[5][6]

1897[urnosen | urnosen ti taudan]

Ti gingined ken ti simmaruno a tsunami idi Septiembre 21, 1897 a nagdadael ti Akin-abagatan a Filipinas ket naipampamattian a nagtaud manipud ti submarino a panagbettak isu a mailaksid ti Bantay Dajo.[1]

Panagsisiim ti aktibidad ti PHIVOLCS[urnosen | urnosen ti taudan]

Ti nabiit a termino a panagsisiim iti bantay (seismiko ken bisual) ket inar-aramid babaen ti Instituto ti Bulkanolohia ken Seismolohia ti Filipinas idi 1993 ken idi 1997. Awan dagiti karkarna nga aktibidad iti kaunegan ti kaarubayan ti bulkan.[4]

Nailian a Parke ti Bantay Dajo[urnosen | urnosen ti taudan]

Ti bantay ket ti kaarubayanna a lugar ket nairangarang a kas nailian a parke babaen ti Proklamasion Blng. 261 iti Pebrero 28, 1938 a binukel ti 213 ektaria (530 acre) iti daga. Dagiti kinaudi a reporta ket nangipakpakita a ti bantay ket nakaro napukpukan ti bakir nga adda laengen ti bassit a nabati nga abbong ti bakir a kadawyan laeng kadagiti napadsok a bakras.[3] Ti pagtaengan dagiti ayup ket agdama a saan a nailista a kas nasalakniban a lugar babaen ti Sistema ti Nailian a Naipagkaykaysa ti Nasalakniban a Luglugar (NIPAS) iti Departamento ti Enbironmento ken dagiti Masna a Rekurso.[7][8]

Fauna[urnosen | urnosen ti taudan]

Adda met dagiti madanar a sebbangan, a saan a nasken nga endemiko iti lugar, ngem mabalin a mabirukan iti kaunegan ti Nailian a Parke ti Bantay Dajo ket (manipud ti "BirdLife International"):[3]

  1. Kolor dapo nga Imperial a Pagaw (Ducula pickeringii), Madanar
  2. Kakatua ti Filipinas wenno ti Nalabbasit butbut a Kakatua (Cacatua haematuropygia), Kritikal a madanar
  3. Kalaw ti Sulu (Anthracoceros montani), Kritikal a madanar
  4. Sulu Woodpecker Dendrocopos ramsayi, Madanar
  5. Salaksak ni Winchell (Todiramphus winchelli), Madanar

Naipakasaritaan a kinapangruna[urnosen | urnosen ti taudan]

Ti bantay ket lugar ti Umuna a Gubat ti Bantay Dajo idi las-ud ti Moro a Rebelion iti Gubat ti Filipinas-Amerika idi 1906, a nakaikanungpalan ti Nadawel a panagpapatay ti Abut ti Moro, ti pannakapatay dagiti sumurok a 600 taga-purok (kaaduan ket sibilin) a naglemlemmeng iti abut ti Bantay Dajo. Ti lima nga aldaw a Maikadua a Gubat ti Bantay Dajo idi 1911 ket nagpatingga nga adaan ti basbassit a nadangran babaen dagiti negosasion, ken panagaw-awis a panagawid ti kaaduan.

Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]

Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]

  1. ^ a b c "Jolo". Programa ti Global a Bulkanismo. Instituto ti Smithsoniano. Naala idi 2006-06-12. 
  2. ^ "Dagiti sinonimo ken dagiti sublanga - Jolo". Sangalubongan a programa ti Bulkanismo. Naala idi 2011-09-24.
  3. ^ a b c "Nailian a Parke ti Bantay Dajo". Birdlife. Naala idi 2011-09-25.
  4. ^ a b c "Banatay Dajo". Instituto ti Bulkanolohia ken Seismolohia. Naala idi 2011-09-25.
  5. ^ "Parker Volcano". Sangalubongan a Programa ti Bulkanismo. Naala idi 2011-09-24.
  6. ^ "Pakasaritaan a Panagbettak - Jolo". Sangalubongan a Programa ti Bulkanismo. Naala idi 2011-09-24.
  7. ^ "Dagiti kinapudno ken dagiti Pigura ti Nasalakniban a Luglugar babaen ti Rehion". Nasalakniban a Luglugar ken Opisina ti Kaatapan. Naala idi 2011-09-25.
  8. ^ "Nasalakniban a luglugar iti Rehion 9". Nasalakniban a Luglugar ken Opisina ti Kaatapan. Naala idi 2011-09-25.

Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]