Pagsasao nga Insik

Manipud iti Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
(Naibaw-ing manipud iti Pagsasao nga Insík)
Lumaktaw idiay: pagdaliasatan, biruken
Insik
汉语/漢語, 华语/華語 wenno 中文
Hànyǔ, Huáyǔ, wenno Zhōngwén
Hanyu.png
Hànyǔ (Insik) a naisurat iti Hanzi
Patubo iti Republika dagiti Tattao iti Tsína (PRC, kadawyan a makunkuna a Tsina), Republika iti Tsina (ROC, kadawyan a makunkuna a Taiwan), Singapur, Malaysia, ti Estados Unidos, ti Filipinas, Australia, Tailandia, Bietnam, Indonesia, Maurisius, Peru, ken dagiti dadduma pay a rehion nga addaan kadagiti Insik a komunidad
Rehion (majorities): Kangrunaan a daga ti Tsina, Hong Kong, Macau, Taiwan, Singapur
(dagiti minoridad): Abagatan a daya nga Asia, ken dagiti dadduma pay a rehion nga addaan kadagiti Insik a komunidad
Etnisidad Han, Hui, ken dadduma pay nga etniko a bungbunggoy
Patubo a mangisasao
agarup a 1.3 bilion  (awan ti petsa)
Dagiti alagaden a porma
Dagiti dialekto
Wu (mairaman ti Shanghainese)
Yue (mairaman ti Cantonese-Taishanese)
Dumaya a Min (mairaman ti Fuchow)
Akin-abagatan a Min (mairaman Amoy, Taiwanese)
Teochew (mairaman ti Swatow, Chaozhou, Jieyang, ken dagiti paset ti Shanwei/Meizhou)
Insik a karakter, zhuyin fuhao, pinyin, Xiao'erjing
Opisial a kasasaad
Opisial a mangisasao

 Nagkaykaysa a Pagpagilian
 Tsína

 Taiwan

 Singapur (opisial, ngem saan a nailian a pagsasao)
Minoridad a mangisasao
 Maurisio
 Estados Unidos (minoridad ken katakunaynay)
Nagalagad Idiay PRC: Nailian a Komision iti Pagsasao ken Naisuratan nga Obra[1]
Idiay ROC: Komite dagiti Nailian a Pagsasao
Idiay Singapur: Promote Mandarin Council/Speak Mandarin Campaign[2]
Kodkodigo ti pagsasao
ISO 639-1 zh
ISO 639-2 chi (B)
zho (T)
ISO 639-3 zhomangiraman a kodigo
Agmaymaysa a kodkodigo:
cdo – Min Dong
cjy – Jinyu
cmn – Mandarin
cpx – Pu Xian
czh – Huizhou
czo – Min Zhong
gan – Gan
hak – Hakka
hsn – Xiang
mnp – Min Bei
nan – Min Nan
wuu – Wu
yue – Yue
och – Daan nga Insik
ltc – Naladaw nga Tengnga nga Insik
lzh – Klasiko nga Insik
Linguaesperio 79-AAA
{{{mapalt}}}
Mapa iti Sinopona a lubong.

Pakaammoan:

  Dagiti pagilian a nainaganan nga ti Insík ket isu tu kangrunaan , administratibo, wenno patneng a pagsasao
  Dagiti pagilian nga addan ti adadu ngem 5,000,000 nga Insik nga agsasao wenno makaawat
  Dagiti pagilian nga addan ti adadu ngem 1,000,000 nga Insik nga agsasao wenno makaawat
  Dagiti pagilian nga addan ti adadu ngem 500,000 nga Insik nga agsasao wenno makaawat
  Dagiti pagilian nga addan ti adadu ngem 100,000 nga Insik nga agsasao wenno makaawat
  Adu nga Insik ti agsasao a dagiti pagtaengan
Aglaon daytoy nga artikulo kadagiti simbolo ti ponetiko ti IPA. No awan ti maitunos a suporta ti panangipaay, mabalin a makitam dagiti marka-ti-saludsod, kahon, wenno sabali pay a simbolo imbes a dagiti karakter ti Unicode .

Ti Insik wenno Intsik (汉语 / 漢語; Hànyǔ wenno 中文; Zhōngwén) ket grupo ti mainaig ngem kadagiti adu a kaso dagiti saan nga agsinnaranay a maawatan a karuay ti pagsasao, a mangporma iti pamilia ti pagsasao a Sino-Tibetano. Ti insik ket naisasao babaen ti kaaduan a Han ken dadduma pay a kaaduan nga etniko a grupo idiay Tsina. Gangani 1.2 a bilion a tattao (agarup a 16% iti populasion iti lubong) ket agsao ti sumagmamano a porma iti Insik a kas ti nakayanakan a pagsasaoda.

Dagiti karuay ti Insik ket kadawyan a naipalawag babaen dagiti patneng nga agsasao a kas dagiti dialekto iti bugbugtong a pagsasao nga Insik, ngem dagiti lingguista ket mangibaga a dagitoy ket kaaduan a naindumadumaan a kas pamilia ti pagsasao.[a] Ti akinuneg a dibersidad ti Insik ket naisilpon iti sasao a Romanse, ngem mabalin nga ad-adu a naindumadumaan. Adda dagiti baetan ti 7 ken 13 a nangruna a rehional a grupgrupo iti Insik (depende iti isbangan ti pannakaidasig), iti kaaduan a naisasao, ti kaaduan ket ti Mandarin (agarupa 960 a riwriw), sarunuen babaen ti Wu (80 a riwriw), Yue (70 a riwriw) ken Min (70 a riwriw). Kaaduan kadagitoy a grupo ket saan nga agsinnaranay a maawatan, ngem adda met dagiti dadduma, kasla ti Xiang ken dagiti dialekto ti Abagatan a laud a Mandarin, ket mabalin a makibinningay kadagiti kadawyan a termino ken iti manmano a grado ti agsinnaranay a pannakaawat. Amin dagiti karuay iti Insik ket maaweng ken analitiko.

Ti Pagalagadan nga Insik (Putonghua/Guoyu/Huayu) ket pagalagadan a porma ti naisasao nga Insik a naibatay iti dialekto ti Beijing iti Mandarin. Daytoy ti opisial a pagsasao ti Tsina ken Taiwan, ken ti pay maysa kadagiti uppat nga opisial a pagsasao ti Singapur. Daytoy ket maysa kadagiti innem nga opisial a pagsasao ti Nagkaykaysa a Pagpagilian. Ti naisurat a porma ti pagalagadan a pagsasao (中文; Zhōngwén), a naibatay kadagiti logogramo nga ammo a kas dagiti Insik a karakter (汉字/漢字; hànzi), ket nagbibingayan babaen dagiti nalaing a makasao kadagiti saan koman nga agsisinnaranay a maawatan a pagsasao.

Kadagiti sabali a karuay ti Insik, ti Kantones (ti prestihio a karuay ti Yue) ken inpluensial iti probinsia ti Guangdong ken idiay Hong Kong ken Macau, ken kaaduan a naisasao kadagiti komunidad ti ballasiw taaw. Ti Min Nan, ti paset ti grupo ti Min, ket kaaduan a naisasao idiay akin-abagatan a Fujian, idiay kaaruba a Taiwan (nga idiay ket ammo a kas ti Taiwanes wenno Hoklo) ken idiay Abagatan a daya nga Asia (ammo pay a kas ti Hokkien idiay Filipinas, Singapur, ken Malaysia). Adda pay dagiti adu a diaspora ti Hakka ken Shanghaines, kas pagarigan idiay Taiwan, a kaaduan dagiti komunidad ti Hakka ket makasao pay ti Taiwanes ken Pagalagadan nga Insik.

Dagitinota[urnosen | urnosen ti taudan]

  1. ^ Dagiti nadumaduma a a pagarigan ket mairaman ti:
    • David Crystal, The Cambridge Encyclopedia of Language (Cambridge: Cambridge University Press, 1987), p. 312. "The mutual unintelligibility of the varieties is the main ground for referring to them as separate languages."
    • Charles N. Li, Sandra A. Thompson. Mandarin Chinese: A Functional Reference Grammar (1989), p. 2. "The Chinese language family is genetically classified as an independent branch of the Sino-Tibetan language family."
    • Norman (1988), p. 1. "[...] the modern Chinese dialects are really more like a family of languages [...]"
    • DeFrancis (1984), p. 56. "To call Chinese a single language composed of dialects with varying degrees of difference is to mislead by minimizing disparities that according to Chao are as great as those between English and Dutch. To call Chinese a family of languages is to suggest extralinguistic differences that in fact do not exist and to overlook the unique linguistic situation that exists in China."
    Linguists in China often use a formulation introduced by Fu Maoji in the Encyclopedia of China: 汉语在语言系属分类中相当于一个语族的地位。 ("In language classification, Chinese has a status equivalent to a language family.")[3]

Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]

  1. ^ china-language.gov.cn (Insik)
  2. ^ "Speak Mandarin Campaign". Naala idi 2011-08-09. 
  3. ^ Mair (1991), pp. 10, 21.

Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]

Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]