Atis

Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Lumaktaw idiay: pagdaliasatan, biruken
Atis
Sientipiko a pannakaidasig
Pagarian: Plantae
(di nairanggo): Angiosperms
(di nairanggo): Magnoliids
Urnos: Magnoliales
Pamilia: Annonaceae
Henero: Annona
Sebbangan: A. squamosa
Dua a nagan
Annona squamosa
L.

Ti atis ketmaysa a sebbangan ti Annona a patneng ti tropikal a Kaamerikaan ken kaaduan a naimulmula idiay Colombia, El Salvador, India, Banglades, Pakistan ken idiay Pilipinas. Ti apag-isu a patneng a pannkaisakopna ket di ammo gapu ti kaadu ti pannakaimuyongna, ngem naipagpagarup a daytoy ket idiay Karibe; ti sebbangan ket naipalplawag manipud idiay Hamaika.

Daytoy ket maysa a kankanayon bassit a berde a bassit a mula wenno bassit a kayo nga umabot ti katayag ti 6–8 metro (20–26 ft). dagiti bulong ket agsisinnublat, simple, umatiddog, 5–17 sentimetro (2.0–6.7 pie) ti kaatiddogna ken 2–5 sentimetro (0.79–2.0 pie) ti kaakabana. Dagiti sabong ket mapataud a nagririmpuok iti 3-4, ti tunggal maysa a sabong ket 1.5–3 sentimetro (0.59–1.2 pie) ti kaakabana, nga addan ti dakkel a petalo ken tallo a babbabassit, ken duyaw-berde a natuldekan ti morado iti bababana.

Ti bunga ket kadawyan a nagtimbukel, ken kasla pino a kono, 6–10 cm (2.4–3.9 pie) ti diametrona ken agdagsen ti 100–230 g (3.5–8.1 oz), nga addan ti nasiksikan wenno nabukolan a kudil. Adda met dagiti nagdumadumaan ti sukog ken kadakkelna. Ti lasag ti prutas ket nasam-it, puraw aginggana ti nakusnaw a duyaw, ken kasla kapada ken karaman ti letseplan. Ti makan a partena ket kaet kaaduan a mangbungon ti bukelna; kasla met dagiti nagalis a parte ti bukbukel ti kamatis. Ti atis ket addan ti naisangayan unay a nasam-it aangot it banglona. Ti linabag ti lasagna a nangbungon kadagiti nukelna ket kasla ti tengnga ti naluom a bayabas (malaksid ti bukbukel). Nakersang bassit daytoy, nagalis, nasam-it ken nalukneng . Dagiti bukel ket naiwarwaras kadagiti lasagna; ti abbong ti bukelna ket agmaris ti nangisit a kayumanggi, umatiddog ti 12–18 mm (0.47–0.71 pie), natangken ken nasileng.

Adda met dagiti baro a kita a naparang-ay idiay Taiwan. Ti atemoya wenno "pinia nga atis" ket hibrido a bnagbaetan ti atis ken ti Cherimoya ken nadayeg daytoy idiay Taiwan, urayno daytoy ket immuna anaparang-ay idiay Estados Unidos idi 1908. Ti bungana ket maipada ti kasam-itna iti atis ngem addaan ti sabali a raman. Kasla met ti singasing ti naganna, daytoy ket kapada ti raman ti pinia. Ti pannaka-urnos dagiti bukel ket nagbabaetda kadagiti aray, ken ti lasag ti prutas ket mangpunno ti kaaduan ti bunga ken mangaramid kadagiti lennekan para kadagiti bukel, embes a ti lasagna ket adda laeng iti lawlaw ti bukel.

Nagnagan[urnosen | urnosen ti taudan]

Ti sibubukel ken naiwa nga atis

T atis ket isu ti bunga ti kayo ti Annona squamosa. Daytoy ket addaan ti nasam-it a raman gapu ti kaadu ti pruktosa ken mangpabssit ti linaon nga asukar. Dagiti nadumaduma a lultura ket ket addaan ti sabsabali a nagan para kadagiti sebbanagan.

Iti INggles, ti prutas ket kaaduan a naamammua a kas ti sugar apple , sweetsop ken custard apple, a naipangpangruna idiay India ken Australia (iti naud-udi a naibaga ti custard apple ket mabalin pay a mangibaga ti Annona reticulata, ti sabali pay nga asideg a kabagian ti sebbanagan).

Idiay Cambodia, dagiti rehional a nagan ket mairaman ti "plae teib".

Idiay Latin nga Amerika, dagiti rehional a nagan ket mairaman ti anón, anón de azucar, anona blanca, fruta do conde, cachiman, saramuyo, grenadilla (bassit t granada) ken dadduma pay.

Idiay Brasil, daytoy ket tinawtawagan ti fruta-do-conde, fruta-de-conde, condessa, fruta-pinha, pinha (lit. kono), araticum, ata wenno anona.

Idiay India daytoy ket naamammuan a kas ti ata, aarticum, shareefa, sitaphal, seethaphal wenno seetha pazham (सीताफल சீதாப்பழம் ti literal a kaibuksilanna ket "bunga ni Sita"). Idiay Kerala, daytoy ket tinawtawagan ti aathachakka. Idiay Assam, daytoy ket naamammuan a kas ti atna kothal.

Idiay Indonesia, srimatikiya wenno, ti kaaduan a tattao ket tinawtawaganda ti, srikaya.

Idiay Taiwan tinawtawaganda daytoy ti sakya (nga Insík: 釋迦; pinyin: shìjiā; Taiwanes: sek-khia, sek-kia) gaputa ti maysa a kultibar ket kapadpada ti ngato a paset ti ulo ti Sakyamuni (釋迦牟尼).

Ti naganna iti Burma ket aajaa thee.

Idiay Pilipinas, kaaduan ti tumawtawag daytoy iti atis idiay Pampangga daytoy ket tinawtawagan ti anatis .

Idiay Tailandia, daytoy ket tinawtawagan ti noi-na (น้อยหน่า) nga isu met laeng ti kadawyan a nagan para iti grenada gapu ti langana.

Idiay Bietnam,daytoy ket tinawtawagan ti mãng cầu ta wenno na.

Idiay rehion ti Tengnga a Daya, daytoy ket tinawtawagan ti قشطة (qishta / ishta / ashta), ti Inggles a pannkaipatarus ti "krema".

Idiay Hong Kong, daytoy ket tinawtawagan ti "foreign lychee" (番鬼荔枝).

Idiay Mali, Aprika, daytoy ket tinawtawagan ti hairico.

Idiay Malaysia, daytoy ket tinawtawagan ti "buah nona".

Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]

Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]

Dagiti midia a mainaig ti Atis idiay Wikimedia Commons