Etiopia
| Pederal a Demokrata a Republika iti Etiopia
የኢትዮጵያ ፌዴራላዊ
ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ ye-Ītyōṗṗyā Fēdēralāwī Dīmōkrāsīyāwī Rīpeblīk |
||||||
|---|---|---|---|---|---|---|
|
||||||
| Nailian a kanta: Wodefit Gesgeshi, Widd Innat Ityopp'ya ("Agmartsaka nga Agpakauna, Nadungngo nga Ina Etiopia")  |
||||||
.svg) |
||||||
| Kapitolio (ken kadakkelan a siudad) |
Addis Ababa 9°1.8′N 38°44.4′E / 9.03°N 38.74°ENagsasabtan: 9°1.8′N 38°44.4′E / 9.03°N 38.74°E |
|||||
| Opisial a pagsasao | Amariko[1] | |||||
| Mabigbig a rehional a pagsasao |
Dagiti dadduma a pagsasao opisial kadagiti nudumaduma nga etnisidad ken dagiti bukodda a rehion. | |||||
| Patneng a bung-bungoy | ||||||
| Nagan dagiti umili | Etiope, Taga-Etiopia | |||||
| Gobierno | Pederal a parlamentario a republiKA1 | |||||
| - | Presidente | Girma Wolde-Giorgis | ||||
| - | Kangrunaan a Ministro | Meles Zenawi | ||||
| Lehislatura | Pederal a Parlamentario a Gimong | |||||
| - | Ngato a Kamara | Kamara iti Pederasion | ||||
| - | Baba a Kamara | Kamara dagiti Pannakabagi dagiti Tattao | ||||
| Panakapatakder | ||||||
| - | Pagarian iti Axum | 980 BC | ||||
| - | Imperio iti Etiopia | 1137 | ||||
| - | Agdama a batay-linteg | 1991 | ||||
| Kalawa | ||||||
| - | Dagup | 1,104,300 km2 (Maika-27) 426,371 kd milia |
||||
| - | Danum (%) | 0.7 | ||||
| Bilang dagiti umili | ||||||
| - | 2011 karkulo | 82,101,998[3] (Maika-14) | ||||
| - | 2007 senso | 73,918,505 | ||||
| - | Densidad | 74/km2 (Maika-123) 194/kd mi |
||||
| GDP (PPP) | 2011 karkulo | |||||
| - | Dagup | $94.878 bilion[4] | ||||
| - | Tunggal maysa a tao | $1,092[4] | ||||
| GDP (nominal) | 2011 karkulo | |||||
| - | Dagup | $31.256 bilion[4] | ||||
| - | Tunggal maysa a tao | $360[4] | ||||
| Gini (1999–00) | 30 (kalalainganna) | |||||
| HDI (2010) |  0.328 (nababa) (Maika-157) |
|||||
| Kuarta | Birr (ETB) |
|||||
| Sona ti oras | EAT (UTC+3) | |||||
| - | Kalgaw (DST) | saan a mapalpaliiw (UTC+3) | ||||
| Agmaneho iti | kanawan | |||||
| Internet TLD | .et | |||||
| Kodigo ti panagtelepono | 251 | |||||
| 1 | Babaen ti Ti Ekonomista manipud ti Demokrasia a Pagsurotan, ti Etiopia ket maysa a "hibrido a turay", nga addaan ti mangituray a partido a sistema nga indauloan babaen ti Etiope a Sanguanan ti Rebolusionario a Demokrata dagiti Tattao. | |||||
| 2 | Ranggo a naibatay ti karkulo a populasion iti 2005 babaen ti Nagkaykaysa a Pagpagilian. | |||||
Ti Etiopia (
/ˌiːθiˈoʊpiə/) (Ge'ez: ኢትዮጵያ ʾĪtyōṗṗyā), opisial a naamammoan a kas ti Pederal a Demokrata a Republika iti Etiopia, ket maysa a pagilian a mabirukan idiay Sara iti Áprika. Isu daytoy ti maikadua a kaaduan ti populasion a pagilian idiay Áprika, nga adda ti sumurok a 82 a riwriw nga agateng,[3] ken ti maikasangapulo a kadakkelan babaen ti kalawa ti lugar, a sumakop ti 1,100,000 km2. Ti Etiopia ket nabeddengan babaen ti Eritrea iti amianan, ti Djibouti ken Somalia iti daya, ti Sudan ken Abagatan a Sudan iti laud, ken Kenya iti abagatan. Ken ti kapitoliona ket adda idiay Addis Ababa, isu pay daytoy ti kaaduan ti populasion a lnapalikmutan ti daga iti lubong.
Ti Etiopia ket maysa idi a monarkia para kadagiti kaaduan apakasaritaanna, ken ti Etiope a dinastia ket masurotanna ti ramutna manipud ti maikadua a siglo BC.[5] Ti Etiopia ket maysa pay kadagiti kadaanan a sitio iti rimsuaan ti nagtagitaoan a naamammoan dagiti sientista iti tatta nga aldawi, a naka parnuay kadagiti kadaana a pagsurota iti nagtagitaoan.[6] Mabalin nga isu daytoy ti rehion nga immuna a naggapuan dagiti Homo sapiens para iti ipapanda idiay Tengnga a Daya ken dagiti puntos iti labes.[7][8][9] Kaduaanna ti Roma, Tsina ken Persia, ti Etiope nga Aksum nga Imperio ket naipanunutan idi a kas maysa kadagiti uppat a nalatak a kabilegan iti maika-3 a siglo.[10][11][12] Idi agdama a panawen ti Karapkap para iti Áprika, ti Etiopia ket isu laeng ti Aprikano a pagilian malaksid ti Liberia a nakataginayon ti katurayanna a kas maysa a mabigbigan a nawaya a pagilian, ken maysa idi kadagiti uppat nga Aprikano a kameng iti Liga dagiti Pagilian. Kalpasan ti bassit a panawen iti Italiano a panagsakop, ti Etiopia ket nagbalin a dokumento ti linteg a kameng member iti Nagkaykaysa a Pagpagilian. Idi dagiti dadduma a pagilian ti Ap[rika ket nakagun-od ti panakawayaway kalpasan ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat, adu kadagitoyo ti umampon kadagiti maris iti wagaywaway iti Etiopia, ken ti Addis Ababa ket nagbalin a lokasion kadagiti nadumaduma nga internasional nga organizsasion a naipakatengngaan ti isip para iti Áprika.
[urnosen] Pinagibasaran
- ^ "Etiope a Batay-linteg". Artikulo 5 Etiope a batay-linteg.. APAP. http://www.apapeth.org/Documents/EthiopianLaws.html. Naala idi 3 Disiembre 2011.
- ^ CIA – Etiopia – Dagiti Etniko a Grupo. Cia.gov. Retrieved on 2012-03-03.
- ^ 3.0 3.1 Ahensia ti Tengnga nga Estadistika iti Etiopia. Ahensia ti Tengnga nga Estadistika iti Etiopia
- ^ 4.0 4.1 4.2 4.3 "Etiopia". Internasional a Pundo ti Panguartaan. http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2012/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=12&pr.y=16&sy=2009&ey=2012&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=644&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=. Naala idi 2012-04-18.
- ^ Idi agsasao kalpasan ti panagpirmana ti naisuppiatan a nagbaetan a tulagan ti Etiopia ken Italia idi 1889,ni Emperador Menelik II made ket nangipalpalawag ti puestona: "Saantayo a makapalubos ti integridad tayo a masalsaludsodan a kas dagiti Kristiano ken nataknengan a pagilian, wenno ti karnengan a mangituray ti bukodtayo nga imperio iti patingga a panagwayawaya. Ti Emperador iti Etiopia ket maysa a kaputotan iti dinastia nga agtawen iti 3,000 — ti maysa a dinastia nga iti dayta nga agdama a panawen ket saan pay a simmuko kadagiti ganganaet. Ti Etiopia ket saan pay a naparukmaan ken isu ket saanto a maparukmaan babaen ti siasinoman." Ti Etiopia a Di-nabedbedan: Panagadal kadagiti Emansipasion ti Puli – p. xxv babaen ni Joseph Ephraim Casely Hayford
- ^ Michael Hopkin (16 Pebrero 2005). "Ti Etiopia ket isu tu kasayaatan apagpilian para iti duyan dagiti Homo sapiens". Katutubo. doi:10.1038/news050214-10.
- ^ Li, J. Z.; Absher, DM; Tang, H; Southwick, AM; Casto, AM; Ramachandran, S; Cann, HM; Barsh, GS et al. (2008). "Sangalubonga a Panakibiang ti Nagtagitaoan a Naadaw manipud ti Nalawa a Henoma a Tabas iti Panakadumaduma". Siensia 319 (5866): 1100–1104. Bibcode 2008Sci...319.1100L. doi:10.1126/science.1153717. PMID 18292342.
- ^ "Dagiti Nagtagitaoan ket Immakr Manipud ti Aprika a Bimmallasiw iti Lubong, a Kinunan ti Panagadal ti DNA". Bloomberg.com. 2008-02-21. http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=awJVkvnk8KjM&refer=australia. Naala idi 2009-03-16.
- ^ Karen Kaplan, Los Angeles Times (2008-02-21). "Napalikmutan ti Lubong manipud ti Addis Ababa". Startribune.com. http://www.startribune.com/world/15860017.html. Naala idi 2009-03-16.
- ^ Stuart Munro-Hay, Aksum: Maysa nga Aprikano a Sibilisasion iti Naladaw a Taga-ugma. Edinburgh: Unibesidad a Pagmalditan, 1991, p. 57 ISBN 0-7486-0106-6.
- ^ Aksumite Etiopia. Workmall.com (2007-03-24). Naala idi 2012-03-03.
- ^ Paul B. Henze, Dagiti Tuon iti Oras: Pakasaritaan iti Etipia, 2005 ISBN 1-85065-522-7.
