Eritrea

Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Lumaktaw idiay: pagdaliasatan, biruken
Estado ti Eritrea
  • ሃገረ ኤርትራ  Hagere Ertra
  • دولة إرتريا  Dawlat Iritriyá
Nailian a kantaErtra, Ertra, Ertra
Eritrea, Eritrea, Eritrea

Kapitolio
(ken kadakkelan a siudad)
Asmara
15°20′N 38°55′E / 15.333°N 38.917°E / 15.333; 38.917Nagsasabtan: 15°20′N 38°55′E / 15.333°N 38.917°E / 15.333; 38.917
Opisial a pagsasao
Patneng a grupo (2012[3])
Nagan dagiti umili Eritreano
Gobierno Maymaysa a partido nga estado
Presidensial a republika
 -  Presidente Isaias Afwerki
Lehislatura Nailian nga Asemblia
Pannakawayawaya manipud ti Etiopia
 -  Patingga ti Italiano nga Eritrea Nobiembre 1941 
 -  Patingga ti bilin ti Nagkaykaysa a Pagarian 1951 
 -  De facto pannakawayawaya ti Etiopia 24 Mayo 1991 
 -  De jure pannakawayawaya ti Etiopia 24 Mayo 1993 
Kalawa
 -  Dagup 117,600 km2 (Maika-101)
45,405 kd milia 
 -  Danum (%) 0.14%
Bilang dagiti umili
 -  2014 karkulo 6,536,000 (Maika-107)
 -  2008 senso 5,291,370 
 -  Densidad 51.8/km2 (Maika-154)
111.7/kd mi
GDP (PPP) 2014 karkulo
 -  Dagup $4.647 bilion[4] 
 -  Tunggal maysa a tao $710[4] 
GDP (nominal) 2014 karkulo
 -  Dagup $3.881 bilion[5] 
 -  Tunggal maysa a tao $593[5] 
HDI (2013) 0.381 (Maika-182)
Kuarta Nakfa (ERN)
Sona ti oras EAT (UTC+3)
 -  Kalgaw (DST) saan a mapalpaliiw (UTC+3)
Agmaneho iti kanawan
Internet TLD .er
Kodigo ti panagtelepono +291

Ti Eritrea (/ˌɛrɨˈtr.ə/ wenno /ˌɛrɨˈtrə/;[6] Tigrinya: ኤርትራ ʾErtrā ; Arabiko: إرترياIritriyā), opisial nga iti Estado ti Eritrea,[7] ket pagilian idiay Sara ti Aprika. Ti kapitoliona daytoy ket ti Asmara ken nabeddengan babaen ti Sudan iti laud, ti Etiopia iti abagatan, ken ti Djibouti iti abagatan a daya. Ti akin-amianan a daya ken akindaya a paspaset ti Eritrea ket addaan iti nawatiwat nga aplaya iti igid ti Baybay Nalabbasit iti ballasiw manipud ti Saudi Arabia ken Yemen. Ti pagilian ket addaan iti dagup ti kalawa iti agarup a 117,600 km2 (45,406 sq mi), ken iramanna ti Purpuro ti Dahlak ken dagiti nadumaduma nga Is-isla ti Hanish. Ti naganna nga Eritrea ket naibatay iti Taga-ugma a Griego a nagan para iti Baybay Nalabbasit (Ἐρυθρὰ Θάλασσα Eruthra Thalassa), nga immuna a naampon para iti Italiano nga Eritrea idi 1890.

Ti Eritrea ket muti-etniko a pagilian ken adda kadagiti siam a mabigbig a grupgrupo ti etniko. Daytoy ket addaan iti agarup nga innem a riwriw nga agnanaed. Kaaduan kadagiti agnanaed ket makasao kadagiti pagsasao nga Apro-Asiatiko ken mabalin a dagiti sanga ti Semitiko wenno Kushitiko. Kadagitoy a komunidad, ti tattao a Tigray-Tigrinya ket mangaramid ti agarup a 55% iti populasion, nga iti met tattao Tigre ket mangbukel ti agarup a 30% kadagiti agnanaed. Iti pay maipatinayon, adda met dagiti bilang ti etniko a minoridad ti Nilotiko nga agsasao iti Nilo-Sahara. Kaaduan ti tattao iti teritorio ket agraraemda iti Kristianidad wenno Islam.[2]

Ti Pagarian ti Aksum a mangsakop iti kaaduan iti moderno nga aldaw nga Eritrea ken akin-amianan nga Etiopia, ket mabalin a rimmang-ay idi immuna wenno maikadua a sigsiglo[8][9] ken nagampon iti Kristianidad babaen idi naparukma ti Ehipto idi panawen ti Islam.[10] Idi mediebal a panpanawen, kaaduan ti Eritrea ket natnag babaen ti Pagarian ti Medri Bahri ken adda met ti basbassit a rehion a kas paset ti Republika ti Hamasien. Ti pannakapartuat ti moderno nga aldaw nga Eritrea ket nagresultaan dagiti nawaya a pagarian ken dagiti nadumaduma a basalo nga estado iti imperio ti Etiopia ken ti Imperio nga Otomano ken kanungpalan a nagresultaan ti pannakaporma iti Italiano nga Eritrea. Idi 1947 ti Eritrea ket nagbalin a paset ti pederasion ti Etiopia, ti Pederasion ti Etiopia ken Eritrea. Ti simmarsaruno a pannakaikapetna iti Etiopia ket nakaiturongan iti Gubat ti Wayawaya ti Eritrea ken nakatungpalan iti pannakawayawaya ti Eritrea kalpasan ti reperendum idi Abril 1993. Nagtultuloy dagiti panagriringgor a nagbaetan ti Eritrea ken Ethiopia a nakaiturongan ti Gubat ti Eritrea–Etiopia idi 1998–2000 ken dagiti dadduma pay a pannakilablaban iti Djibouti ken Etiopia.

Ti Eritrea ket kameng ti Kappon ti Aprika, ti Nagkaykaysa a Pagpagilian ken ti IGAD, aken maysa nga agpalpaliiw iti Liga ti Arabo.

Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]

  1. ^ a b Hailemariam, Chefena; Kroon, Sjaak; Walters, Joel (1999). "Multilingualism and Nation Building: Language and Education in Eritrea". Journal of Multilingual and Multicultural Development 20 (6): 474–493. doi:10.1080/01434639908666385. Naala idi 4 Abril 2012. 
  2. ^ a b c d Eritrea a naikabil iti The World Factbook
  3. ^ CIA – Eritrea – Etniko a grupgrupo. Cia.gov. Naala idi 25 Hunio 2012.
  4. ^ a b "Eritrea". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 1 Oktubre 2014. 
  5. ^ a b "Eritrea". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 1 Oktubre 2014. 
  6. ^ "Merriam-Webster Online". Merriam-webster.com. 25 Abril 2007. Naala idi 2 Mayo 2010. 
  7. ^ ISO 3166-1 Newsletter VI-13 International Organization for Standardization
  8. ^ Munro-Hay, Stuart (1991) Aksum: An African Civilization of Late Antiquity. Edinburgh: University Press, p. 57 ISBN 0-7486-0106-6.
  9. ^ Henze, Paul B. (2005) Layers of Time: A History of Ethiopia, ISBN 1-85065-522-7.
  10. ^ Aksumite Ethiopia. Workmall.com (24 Marso 2007). Naal aidi 3 Marso 2012.

Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]

Dagiti midia a mainaig ti Eritrea idiay Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Eritrea manipud idiay Wikivoyage