Pagsasao a Betawi

Manipud iti Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Darsen a mapan iti pagdaliasatan Darsen a mapan agbiruk
Betawi
Bahasa Betawi
Patubo itiIndonesia
RehionJakarta
Patubo a mangisasao
Agarup a 5 a riwriw (2000)[1]
Dagiti dialektoMalayo Cocos
Kodkodigo ti pagsasao
ISO 639-3bew
Glottologbeta1252[2]

Ti Malayo Betawi, ammo pay a kas Malayo Jakarta wenno Malayo Batavia, ket ti pagsasao nga insasao ti tattao a Betawi idiay Jakarta, Indonesia. Daytoy ti patneng a pagsasao dagiti agarup a 5 a riwriw a tattao; narigat a maammuan ti husto a bilang dagiti agsasao gapu ti di nalawag a panagusar ti nagan ti pagsasao.

Ti Betawi ket maysa a Kreol a naibatay iti Malayo, ken asideg a kabagian ti pagsasao a Malayo. Ti pagsasao a Betawi ket addaan iti adu a gatad kadagiti binulod a balikas iti Insik a Hokkien, Arabiko, Portuges, ken Olandes. Sinukatan daytoy ti nasapsapa a Betavia a naibatay iti kreol a Portuges a Mardijker. Ti umuna a persona pangsandi iti gue (siak) ken ti maikadua a persona iti lu (sika) ken dagiti numeral a kas ti cepek (sangagasut), gopek (lima gasut), ken seceng (sangaribo) ket nagtaud manipud iti Hokkien, bayat a dagiti balikas ti ente (sika) ken ane (siak) ket naalada manipud iti Arabiko. Ti Malayo Cocos ,ti maysa a kreol a Malayo a naisasao idiay Is-isla Cocos (Keeling), Australia ken Sabah, Malaysia ket naala manipud iti nasapsapa a porma ti Malayo Betawi.

Ita nga aldaw, ti Malayo Betawi ket nadayeg nga impormal a pagsasao idiay Indonesia ken naus-usar a as batayan ti slang nga Indones ken kadawyan a naisasao kadagiti soap opera ti telebision idiay Jakarta. Ti nagan a Betawi ket nagtaud manipud iti Batavia, ti opisial a nagan ti Jakarta idi las-ud ti panawen ti Daya nga India ti Olandes.

Dagiti nagtaudan[urnosen | urnosen ti taudan]

Napadur-as ti Betawi a kas naibatay iti Malayo a kreol a dagiti mangisasao ket dagidi kaputotan ti lallaki nga Insik ken babbai a Balines idiay Batavia. Naipagbaliwen dagitoy a kaputotan iti Islam ken nagsasaoda iti pidgin nga idi kuan ket nagbalin a kreol, ken kalpasan naikkat ti kina-kreolna babaen ti panangiraman dagiti adu nga elemento manipud iti Habanes ken Sundanes (Uri Tadmor 2013).[3]

Dagiti dialekto[urnosen | urnosen ti taudan]

Nabingbingay ti Malayo Betawi kadagiti dua a nangruna a dialekto

  • Dialekto a Kota Betawi: Kasisigud a naisasao iti kaunegan ti Jakarta nga agraman iti kadawyan a napigsa nga e a kas ti (ti ada ket agbalin nga ade).
  • Dialekto nga Udik Betawi: Kasisigud a naisasao idiay suburbano a Jakarta, Tangerang, Banten, ken ti Bogor ken Bekasi idiay Laud a Java. Daytoy ket addaan iti napigsa nga a a kas ti (ada, maibalikas a kas adah).

Ti sabali pay a karuay ti Udik Betawi ket tinawtawagan iti Ora Betawi, a nakaro idi a naimpluensiaan babaen ti Habanes.

Insasao pay laeng ti Betawi babaen dagiti laklakay a kaputotan kadagiti dadduma a lokasion kadagiti kaarrubayan ti Jakarta, a kas ti Kampung Melayu, Pasar Rebo, Pondok Gede, Ulujami, ken Jagakarsa.[4]

Adda maysa a signipikante a komunidad ti INsik nga agtataeng iti arrubayan ti Tangerang a tinawtawagan iti Cina Benteng, a nagsardengdan nga agsasao ti Insik ken agsasaoda itan iti Malayo Betawi.

Dagiti pagarigan:

  • aye (kota), sayah (udik), gue (impormal) : Sika
  • lu (impormal wenno intimado) : sika
  • iye (napigsa nga e, saan a schwa a kas ti Malaysiano), iyah : wen
  • kagak, ora (karuay ti udik ken ti impluensia a Habanes) : saan
  • Encing mo pegi kemane? : Papanam koma, mam?
  • Dagangan aye udeh bures, dah : Nalakon dagiti kukuak.

Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]

  1. ^ Betawi iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
  2. ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Betawi". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto para iti Ebolusionario nga Antropolohia ni Max Planck.
  3. ^ Tadmor, Uri (2013). "On the Origin of the Betawi and their Language". ISMIL 17 conference talk.
  4. ^ "Documentation of Betawi". Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2013-12-03. Naala idi 2013-11-23.

Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]