Olanda

Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
(Naibaw-ing manipud iti Olánda)
Lumaktaw idiay: pagdaliasatan, biruken
Olanda
Nederland
Pasasao: Je maintiendrai  (Pranses)[1]
(Ilokano: Agtaripatuak to)1
Nailian a kantaTi Wilhelmus
Lokasion iti the  Olanda  (nangisit a berde)– idiay Europa  (napudaw a berde ken nangisit a kolordapo)– idiay Kappon ti Europa  (napudaw a berde)  —  [Sarita]
Lokasion iti the  Olanda  (nangisit a berde)

– idiay Europa  (napudaw a berde ken nangisit a kolordapo)
– idiay Kappon ti Europa  (napudaw a berde)  —  [Sarita]

Espesial a munisipalidad iti Olánda (berde)idiay Karibe
Espesial a munisipalidad iti Olánda (berde)
idiay Karibe
Kapitolio
(ken kadakkelan a siudad)
Amsterdam2
52°19′N 05°33′E / 52.317°N 5.550°E / 52.317; 5.550Nagsasabtan: 52°19′N 05°33′E / 52.317°N 5.550°E / 52.317; 5.550
Opisial a pagsasao Olandes
Mabigbig a rehional 
a pagsasao
Prisio (idiay Friesland), Papiamento (idiay Bonaire), Inggles (idiay Sint Eustatius ken Saba)3
Patneng a grupo (2008) 80.7% Olandes,
5% EU sabsabali,
2.4% Indonesio,
2.2% Turko,
2% Surinames,
2% Morokan,
0.8% Karibe
4.8% dudduma pay
Nagan dagiti umili Olandes
Gobierno Batay-linteg a monarkia,
Unitario parlamentario pannakabagi a demokrasia
 -  Monarkia Beatrix
 -  Kangrunaan a Ministro Mark Rutte (VVD)
 -  Deputado a Kangrunaan a Ministro Maxime Verhagen (CDA)
 -  Agdana kumakadduaan VVD-CDA a Kumakadduaan
Lehislatura Estado Heneral
 -  Ngato a Kamara Senado
 -  Baba a Kamara Kamara dagiti Pannakabagi
Pannakawayawayas A kas nagbanagan iti Walopulo a Tawtawen a Gubat manipud ti Imperio ti Habsburg 
 -  Nairangarang 26 Hulio 1581 
 -  Mabigbigan 30 Enero 16484 
Kalawa
 -  Dagup 41,543 km2 (Maika-135)
16,039 kd milia 
 -  Danum (%) 18.41
Bilang dagiti umili
 -  2014 karkulo 16,847,007 (Maika-61)
 -  Densidad 409.1/km2 (Maika-30)
1,059.7/kd mi
GDP (PPP) 2011 karkulo
 -  Dagup $694.574 bilion[2] (Maika-21)
 -  Tunggal maysa a tao $41,691[2] (Maika-9)
GDP (nominal) 2011 karkulo
 -  Dagup $832.160 bilion[2] (Maika-16)
 -  Tunggal maysa a tao $49,950[2] (Maika-9)
Gini (2006) 30.9 (medio
HDI (2011) increase 0.910[3] 
(nangato unay) (Maika-3)
Kuarta Euro (): Olanda5, Doliar ti Estados Unidos ($): Olanda a Karibe6
Sona ti oras CET ken AST (UTC+1 ken −4)
 -  Kalgaw (DST) CEST ken AST
 (UTC+2 and −4)
Agmaneho iti kanawan
Internet TLD .nl7
Kodigo ti panagtelepono 31, +5998
1 ^ Ti opisial a pasasao ket Pranses; ti literal a panakaipatarus iti Ilokano ket is "Agtaripatuak to" (ti, integridad ken pannakawayaways iti teritorio)
2 ^ Bayat a ti Amsterdam ket isu ti batay-linteg a kapitolio, Ti Hague ket isu ti nagtugawan ti gobierno.
3 ^ Prisio (Friesland),[4] Papiamento (Bonaire)[5] ken Inggles (Sint Eustatius ken Saba)[5] ket addan ti pormal a kasasaad iti napili a paset iti daytoy a pagilian. Ti Yidis ken ti Pagsasao a Romani ket maibigbigan a saan teritorio a pagsasaoa.[masapul a dakamaten] Nababa a Sahon nga Olandes ken Limburges ket maibigbigan a kas dagiti rehional a pagsasao babaen ti Dokumento ti linteg para ti Rehional wenno dagiti minoridad a pagsasao.
4 ^ Kappia iti Westphalia
5 ^ Sakbay ti 2002: Olandes a guilder.
6 ^ Ti Doliar ti Estados Unidos ket isu laeng ti magastos ti kaunegan ti Olanda a Karibe. Sakbay ti 2011: Olanda nga Antilla a guilder.
7 ^ Ti .eu a pagturayan ket maususar pay, daytoy ket pinagbibingayan dagiti naikameng nga estado ti Kappon ti Europa.
8 ^ 599 ket isu idi ti kodigo ti pagilian a nainaganan para ti awan tattan a Olanda nga Antilles. Ti Karibe nga Olanda ket agususar pay laeng ti 599-7 (Bonaire), 599-3 (Sint Eustatius) ken 599-4 (Saba).

Ti Olanda (Dumngegi/ˈnɛðərləndz/; Olandes: Nederland [ˈneːdərˌlɑnt] ( denggen)) ket maysa a konstituente a pagilian ti Pagarian ti Olanda, a nangruna amabirukan idiay Amianan-Laud a Europa nga adda dagiti isla idiay Karibe. Ti Nangruna adaga ti Olanda ket pagbeddenganna ti Baybay Amianan iti amianan ken laud, ti Belhika iti abagatan, ken ti Alemania iti daya, ken makibinningay dagiti maritimo a pagbeddengan[6] iti Belga, Alemania ken ti Nagkaykaysa aPagarian. Daytoy ket maysa a parlamentario a demokrasia a naurnos a kas maysa a unitario nga estado. Ti pagilian a kapitoliona ket ti Amsterdam ken ti tugaw ti gobierno ket Ti Hague.[7] Ti Olánda' iti pakabuklanna ket kadawyan a naibagbaga a kas Holanda, uyrayno ti Amianan ken ti Abagatan a Holanda ket agpayso laeng a dagitoy ket dua kadagiti sangapulo ket dua a probinsiana.

Ti Olanda maysa a heograpiko a naisanglad ti nabaa a pagilian, nga adda ti agarup a 20% ti kalawana ken 21% kadagiti populasionna ket mabirukan ti baaba ti lessaad ti baybay,[8] ken 50% kadagiti dagana ket naisanglad ti basbassit ngem maysa a metro ti ngato ti lessaad ti baybay.[9] Daytoy a naisalsalumina a langana ket agiparawad ti nagan ti pagilian: iti Olandes (Nederland), Inggles, ken kadagiti dadduma paya Europeano a pagsasao (a kas ti Aleman: Niederlande, Portuges: Países Baixos, Kroata: Nizozemska, Gales: Yr Iseldiroedd, Irlandes: An Ísiltír, Espaniol: Países Bajos, Pranses: Les Pays-Bas, Sueko: Nederländerna, Norwego: Nederland, Italiano: Paesi Bassi, Griego: Κάτω Χώρες ken Pinlandes: Alankomaat), ti naganna ket literal a kayatna a saoen ket "(Ti) Ababa a Pagpagilian" wenno "Ababa a Pagilian". Kaaduan kadagiti lugar ti baaba ti lessaad ti baybay ket inaramid ti tao, a gapuanan babaen dagiti siglo ti nawatiwat ken di nasayaat a panagtengngel ti panagala ti turba, a nagipababa ti rabaw babaen kadagiti adu a metro. Uray dagiti nalayusan alugar ti panagal kadagiti turba ket agtultuloy babaen ti panagkalkali ti karuotan. Manipud ti naladaw a maika-16 a siglo, nangrugi ti panagala manen ti daga ken ti dakkel a luglugar ti polder ket naipreserba tattan babaen kadagiti nasayaat a pagayusan asistema nga adda dagiti tambak, dagiti kanal ket pagbombaan nga estasion. Kaaduan ti Olánda ket naporma babaen ti estuario ti tallo a nangruna a karayan ti Europa, a ti panagtitipon dagitoy kadagiti distributario ket mangporma ti delta Rhine-Meuse-Scheldt. Kaaduan ti pagilian ket nadalumpinas, malaksid kadagiti bakras ti turturod idiay adayo nga abagatan a daya ken dagiti nadumaduma nga ababa turturod idiay tengnga a paspaset

Ti Olanda ket maysa idi kadagiti immuna a pagilian a bimmutos ti parlamento. Kadagiti adu a pakaikaduaan, ti pagilian ket maysa a nangibangon a kameng ti Kappon ti Europa, NATO, OECD ken WTO. Ti Olánda ket adda ti maikasiam a kangatuan a matgedan ti tunggal maysa a tao iti lubong. No kaduanna ti Belga ken Luxembourg dagitoy ket mangporma ti ekonomiko a kappon ti Benelux. Ti pagilian ket mangsangsangaili ti Organisasion para iti Panagiparit kadagiti Kimika nga Armas ken dagiti lima a sangalubongan a korte: ti Agtultuloy a Korte ti Panagikeddeng, ti Sangalubongan a Korte ti Hustisia, ti Sangalubongan a Tribunal ti Kriminal para iti Dati a Yugoslavia, ti Sangalubongan a Korte ti Kriminal ken ti Naipangpangruna a Tribunal para iti Lebanon. Dagiti uppat nga immuna ket mabirukan idiay Ti Hague, ken ti pay ahensia ti kriminal nga intelihensia ti EU a Europol ken ti maipapan ti hustisia a panagtitinnulongan nga ahensia ti Eurojust. Daytoy ket nangiturong a panakaiparboan ti siudad a kas ti "ti legado a kapitolio ti lubong".[10] Ti Olánda ket adda ti naibatay ti paggatangan nga aglalaok nga ekonomia, a nairanngo ti maika-13 kadagiti 157 a pagilian segun ti Pagsurotan ti Nawaya nga Ekonomiko.[11] Idi Mayo 2011, nairanggo idi ti Olánda a kas ti "karagsakan" a pagilian segun kadagiti resulta babaen ti OECD.[12]

Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]

  1. ^ "Wat is het Koninklijk wapen iti Rijkswapen? (Google translate)". Opisial a sapot ti pagsasadan ti Olandes. Naala idi 8 Agosto 2011. 
  2. ^ a b c d "Olánda". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 6 Mayo 2011. 
  3. ^ "Reporta ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan 2011". Nagkaykaysa a Pagpagilian. 2011. Naala idi 2 Nobiembre 2011. 
  4. ^ "Wet gebruik Friese taal in het rechtsverkeer" (iti Olandes). wetten.nl. Naala idi 25 Oktubre 2010. 
  5. ^ a b "Invoeringswet openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba" (iti Olandes). wetten.nl. Naala idi 1 Enero 2011. 
  6. ^ "Baybay Amianan". Ministro ti Salaknib. Naala idi 6 Marso 2012. 
  7. ^ Olandes a MInistro ti Ganganaet a pannakibiang. "Maipapan ti Olanda". Naala idi 3 Marso 2011. 
  8. ^ "Milieurekeningen 2008". Centraal Bureau voor de Statistiek. Naala idi 4 Pebrero 2010. 
  9. ^ "Olanda a Pagsurotan – Dagiti Nakakaskasdaaw a kinapudno a maipanggep ti Olandas". Eupedia. 19 Abril 1994. Naala idi 29 Abril 2010. 
  10. ^ van Krieken, Peter J.; David McKay (2005). Ti Hague: Legado a Kapitolio ti Lubong. Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. ISBN 90-6704-185-8.  , a naisangsangayan, "Idi ti 1990 a tawtawen, idi las-ud ti termino a kas Sekretario Heneral ti Nagkaykaysa a Pagpagilian, ni Boutros Boutros-Ghali ket nangirugrugi a timmawtawag Ti Hague a ti legado a kapitolio ti lubong."
  11. ^ Olanda, Pagsurotan ti Nawaya nga Ekonomiko. heritage.org
  12. ^ "Ayan kadi ti karagsakan a lugar iti Daga? | The Search Office Space Blog | Searchofficespace". News.searchofficespace.com. 25 Mayo 2011. Naala idi 28 Oktubre 2011. 

Liblibro

  • Paul Arblaster. Ti Pakasaritaan daditi Ababa a Pagilian. Palgrave Essential Histories Series New York: Palgrave Macmillan, 2006. 298 pp. ISBN 1-4039-4828-3.
  • J. C. H. Blom ken E. Lamberts, eds. Ti Pakasaritaan daditi Ababa a Pagilian (1998)
  • Jonathan Israel. Ti Olendes a Republika: Ti ibabangonna, Kalatakan, ken Panakatnag 1477–1806 (1995)
  • J. A. Kossmann-Putto ken E. H. Kossmann. Dagiti Ababa a Pagilian: Pakasaritaan ti Akinamianan ken Akinabagatan nga Olanda (1987)

Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]

Dagiti midia a mainaig ti Olanda idiay Wikimedia Commons

Gobierno
  • Overheid.nl – Opisial a portal ti Olandes a gobierno
  • Government.nl – Opisial a sapot ti pagsaadan ti Olandes a gobierno