Paraguay

Manipud iti Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Lumaktaw idiay: pagdaliasatan, biruken
Republika ti Paraguay
Wagayway Eskudo[nb 1]
Pasasao: "Paz y justicia" (Espaniol)
"Kappia ken hustisia"

Paraguayos, República o Muerte  (Espaniol)
ParParaguayo, Republika wenno Patay
Kapitolio
ken kadakkelan a siudad
Asunción
25°16′S 57°40′W / 25.267°S 57.667°W / -25.267; -57.667
Opisial a sasao
Etniko a grupgrupo (2000)
Nagan dagiti umili Paraguayo, Taga-Paraguay
Gobierno Unitario a presidensial a batay-linteg a republika
 -  Presidente Horacio Cartes
 -  Bise Presidente Juan Afara
Lehislatura Kongreso
 -  Akin-ngato a kamara Kamara dagiti Senador
 -  Akin-baba a kamara Kamara dagiti Deputado
Wayawayamanipud iti Espania
 -  Nairangarang 14 Mayo 1811 
 -  Nabigbig 15 Mayo 1811 
Kalawa
 -  Dagup 406,752 km2 (Maika-60)
157,048 sq mi
 -  Danum (%) 2.3
Populasion
 -  2015 (karkulo) 7,012,433 (Maika-104)
 -  Densidad 17.2/km2 (Maika-204)
39/sq mi
GDP (PPP) 2015 karkulo
 -  Dagup $61.167 bilion[2] (Maika-100)
 -  Tunggal maysa a tao $8,716[2]
GDP (nominal) 2015 karkulo
 -  Dagup $30.754 bilion[2] (Maika-99)
 -  Tunggal maysa a tao $4,382[2]
Gini (2012) negatibo nga idadakkel 48.2[3]
nangato
HDI (2013) steady 0.676[4]
kalalainganna · Maika-111
Kuarta Guaraní (PYG)
Sona ti oras PYT (UTC–4)
 -  Kalgaw (DST) PYST (UTC–3)
Pagmanehuan kanawan
Kodigo ti panagtawag +595
TLD ti internet .py
a. Aglalaok nga Europeano ken Amerindiano.

Ti Paraguay (Espaniol: [paɾaˈɣwai]; Guarani: Paraguái [paɾaˈɣwaj]), opisial a ti Republika ti Paraguay (Espaniol: República del Paraguay, Guarani: Tetã Paraguái), ket ti napalikmutan ti daga a pagilian idiay sentral nga Abagatan nga Amerika, bineddengan daytoy babaen ti Arhentina iti abagatan ken abagatan a laud, ti Brasil iti daya ken ti amianan a daya, ken ti Bolivia iti amianan a laud. Ti Paraguay ket mabirukan kadagiti bangkag ti Karayan Paraguay, nga agayus babaen ti tengnga ti pagilian manipud iti amianan aginggana iti abagatan. Gapu ti sentral a lokasionna idiay Abagatan nga Amerika, daytoy ket sagpaminsan a tinawtawagan a kas Corazón de América ("Puso ti Amerika").[5]

Dagiti indihenio a Guaraní ket nagtataengdan idiay Paraguay para kadagiti saan a nabibiit ngem milenio sakbay a naparukma ti teritorio babaen dagiti Espaniol idi maika-16 a siglo. Dagiti nagtataeng nga Espaniol ken dagiti mision ti Hesuita ket nangipayammoda iti Kristianidad ken Espaniol a kultura iti rehion. Ti Paraguay ket adda idi iti patingga ti ruar iti imperio a kolonia ti Espania, nga addaan laeng kadagiti bassit nga urbano a sentro ken dagiti agtataeng. Kalpasan ti wayawaya manipud iti Espania idi 1811, ti Paraguay ket tinurayan idi babaen dagiti diktador a nangisayangkat kadagiti annuroten ti pannakaisinsina ken protektionista.

Kalpasan iti didigra a Gubat ti Paraguay (1864–1870), ti pagilian ket nakapukaw iti 60 aginggana iti 70 a porsiento iti populasionna babaen ti gubat ken sakit, ken agarup a 140,000 kuadrado kilometro (54,054 sq mi) iti teritoriona iti Arhentina ken Brasil. Babaen iti maika-20 a siglo, ti Paraguay ket nagtultuloy a nagib-ibtur kadagiti nagsasaruno nga autoritariano a gobierno, ken nagbanagan iti turay ni Alfredo Stroessner, a nangidaulo iti kapautan a diktadura ti militar iti Abagatan nga Amerika manipud idi 1954 aginggana idi 1989. Isu ket naparmek iti maysa a kudeta iti militar, ken dagiti nawaya nga adu partidona a panagbubutos ket immuna a naurnos ken natengngel idi 1993. Kalpasan ti maysa a tawen, timmipon ti Paraguay iti Arhentina, Brasil ken Uruguay a nagpundar iti Mercosur, ti rehional a panagtitinulngan iti ekonomia.

Manipud idi 2009, ti populasion ti Paraguay ket nakarkulo iti agarup a 6.5 a riwriw, kaaduan ket naikonsentrado iti rehion ti abagatan a daya ti pagilian. Ti kapitolio ken kadakkelan a siudad ket ti Asunción, a ti metropolitano a lugar ket pagtaengan dagiti gangani a pagkatlo a populasion ti Paraguay. No maigiddiat kadagiti kaaduan a pagilian ti Latin nga Amerika, ti indihenio a pagsasao ken kultura ti Paraguay, ti Guaraní, ket agtultuloy a kaaduan a makaimpluensia. Kadagiti tunggal maysa a senso, dagiti agtataeng ken kaaduanda a mangibaga kaniada a kas mestiso, ken mangipaltiing daytoy kadagiti tawen a pannakiasawa kadagiti nadumaduma a grupo ti etniko. Ti Guaraní ket mabigbig a kas maysa nga opisial a pagsasao ken kakuyogna ti Espaniol, ken dagitoy dua a pagsasao ket adu a naisasao iti pagilian.

Dagit inota[urnosen | urnosen ti taudan]

  1. ^ Ti bangir ti eskudo ti Paraguay:
    Coat of arms of Paraguay (reverse).svg

Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]

  1. ^ Paraguay a naikabil iti The World Factbook (Ingles)
  2. ^ a b c d "Paraguay". International Monetary Fund. Naala idi 20 Abril 2012. 
  3. ^ "Gini Index". World Bank. Naala idi 18 Hulio 2013. 
  4. ^ "2014 Human Development Report Summary" (PDF). United Nations Development Programme. 2014. pp. 21–25. Naala idi 27 Hulio 2014. 
  5. ^ "Paraguay, corazón de América (1961)". Internet Movie Database. Naala idi 5 Oktubre 2012. 

Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]

Midia a mainaig iti Paraguay iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Paraguay manipud iti Wikivoyage (Ingles)