Pagsasao a Mori

Manipud iti Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Darsen a mapan iti pagdaliasatan Darsen a mapan agbiruk
Mori
Patubo itiIndonesia
RehionSulawesi
Patubo a mangisasao
(33,000 ti nadakamat idi 1988–1991)[1]
Kodkodigo ti pagsasao
ISO 639-3Agdumaduma:
mzq – Mori Atas
xmz – Mori Bawah
pdo – Padoe
GlottologAwan

Iti nalawa a kapanunotanna, ti pagsasao a Mori ket ti termino a pangsakup a kolektibo a mangibaga kadagiti dua a pagsasao ti Tengnga a Sulawesi: ti Mori Bawah ken Mori Atas. Sagpaminsan pay a mairamraman iti maikatlo a pagsasao ti Padoe.

Pakasaritaan ti termino[urnosen | urnosen ti taudan]

Iti kasisigud ti termino a 'Mori' ket mangibaga laeng kadagiti sakpaputotan nga agtataeng iti akinngato a kurso ti Karayan Laa idiay Tengnga a Sulawesi, nga ita nga aldawen ket ti tattao a Mori Atas wenno 'Akinngato a Mori'. Kalpasan ti turay ti Olandes idi nasapa a maikaduapulo a siglo, naipadakkel ti nagan tapno mairaman dagiti tattao nga agtataeng iti agpadaya nga igid ti akinbaba a kurso ti Laa ken iti labneng ti Tambalako (itan ket ti Mori Bawah wenno 'Akinbaba a Mori'), ken dagiti agpaabagatan a tattao iti likmut ti Danaw Matano (mairaman ti Padoe). Uray no dagiti pagsasao kadagitoy a lugar ket sabalida, dagiti tattao ket makibinningayda iti agpapada a kultura, ken iti dayta a panawen naikaykaysada pay babaen ti nabileg nga agturturay a ni Marundu.

Iti agdama nga aldaw, nabaliktad ti kasasaad. Ita nga aldaw ti 'Mori' iti akikid a kaipanunotanna ket kangrunaan a mangibaga iti pagsasao a Mori Bawah, ken naipangpangruna pay iti dialekto a Tinompo iti dayta a pagsasao, nga inpatal-o dagiti kolonial nga agturturay a kas ti pagalagadan iti amin a paset iti lugar.[2]

Pannakaidasig ken panagtumpong[urnosen | urnosen ti taudan]

Iti panagusar ti historikal-komparatibo a pamay-an ti lingguistika, inpakita ni Mead nga adda maysa a taga-ugma a panagbingay ti pagsasao nga adda iti amin a paset ti lugar ti Mori.[3] Ti Mori Atas ken Padoe ket as-asidegda a kabagian ti pagsasao a Tolaki ngem isuda iti Mori Bawah, bayata t i Mori Bawah ket makibinningay kadagiti kaasitgan a gupitna iti lingguistika iti Bungku ken dagiti sabali a pagsasao iti akindaya nga aplaya ti Sulawesi, a kas iti Wawonii ken Kulisusu. Dagitoy a duog a pannakaigimong ket nalawagda kadagiti tabas iti pannakibingay iti panagbaliw ti uni, ken makitada pay kadagiti agasmang ti pangsandi.

Kas pagarigan, ti sumaganad a tabla ket ilistana dagiti nawaya a pangsandi kadagiti lima a pagsasao.[4] Makiata manipud iti daytoy a tabla a dagiti nawaya a pangsandi ti Mori Bawah ket asideg a maipada kadagiti pangsandi ti Bungku, bayat a dagiti pangsandi ti Mori Atas ken Padoe ket as-asidegda kadagiti pangsandi ti Tolaki.

Tolaki Padoe Mori Atas Mori Bawah Bungku
1s inaku iaku iaku ongkue ngkude
2s inggo'o iiko iiko omue munde
3s ie'i umono iwono onae nade
1p excl inggami ikami ikami omami mami
1p incl inggito ikito ikito ontae ntade
2p inggomiu ikomiu ikomiu omiu miu
3p ihiro umboro iworo ondae ndade

Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]

  1. ^ Mori Atas iti Ethnologue (Maika nga ed., 2015)
    Mori Bawah iti Ethnologue (Maika nga ed., 2015)
    Padoe iti Ethnologue (Maika nga ed., 2015)
  2. ^ Esser, S. J. Phonology and Morphology of Mori, translated from the Dutch version of 1927–1933 (Dallas: SIL, 2011), pp. 2 ff.
  3. ^ Mead, David. Proto-Bungku-Tolaki: Reconstruction of its phonology and aspects of its morphosyntax. (PhD dissertation, Rice University, 1998) p. 117
  4. ^ Mead, David. Proto-Bungku-Tolaki: Reconstruction of its phonology and aspects of its morphosyntax. (PhD dissertation, Rice University, 1998) p. 145