Ukrania

Manipud iti Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
(Naibaw-ing manipud iti Ukraine)
Lumaktaw idiay: pagdaliasatan, biruken

Nagsasabtan: 49°N 32°E / 49°N 32°E / 49; 32

Ukrania
Україна
Wagayway ti Ukrania
Eskudo ti Ukrania
Wagayway Eskudo
Nailian a kanta: 

Ще не вмерла України  (Ukraniano)[1]
Shche ne vmerla Ukrayiny  
(Ilokano: Ti gloria ti Ukrania ket saan a Nakanibusanan)
Lokasion ti  Ukrania  (berde)idiay Europa  (berde ken nangisit a kolor dapo)Naisuppiatan a teritorio (napusasaw a berde)
  • Lokasion ti  Ukrania  (berde)

    idiay Europa  (berde ken nangisit a kolor dapo)

  • Naisuppiatan a teritorio (napusasaw a berde)
Kapitolio
ken kadakkelan a siudad
Kiev
50°27′N 30°30′E / 50.450°N 30.500°E / 50.450; 30.500
Opisial a sasao Ukraniano
Mabigbig a rehional a sasao Ruso, Krimea Tatar
Grupgrupo ti etniko (2001) 77.8% Ukraniano,
17.3% Ruso,
4.9% dadduma pay ken saan a nainaganan
Nagan dagiti umili Ukraniano
Gobierno Unitario semi-presidensial a republika
Petro Poroshenko
Volodymyr Hroysman
Andriy Parubiy
Lehislatura Verkhovna Rada
Pannakabangon
882
1199
1649
Nobiembre 7, 1917
Nobiembre 1, 1918
Disiembre 30, 1922
Hunio 30, 1941
Agosto 24, 19911
Kalawa
• Dagup
603,628 km2 (233,062 sq mi) (Maika-46)
• Danum (%)
7%
Populasion
• Karkulo idi 2010
45,888,000[2] (Maika-28)
• Senso idi 2001
48,457,102
• Densidad
77 /km2 (199.4 /sq mi) (Maika-115)
GDP (PPP) Karkulo ti 2011
• Dagup
$320.221 billion[3]
• Tunggal maysa a tao
$7,077[3]
GDP (nominal) Karkulo ti 2011
• Dagup
$157.659 bilion[3]
• Tunggal maysa a tao
$3,484[3]
Gini (2010) 25.6[4]
ababa
HDI (2013) steady 0.734[5]
nangato · Maika-83
Kuarta Hryvnia (UAH)
Sona ti oras Oras ti Akindaya nga Europa (UTC+2[6])
• Kalgaw (DST)
Kalgaw nga Oras ti Daya nga Europa (UTC+3)
Agmaneho iti kanawan
Kodigo ti panagtawag 380
TLD ti internet .ua, .укр
1 Ti maysa a panakawayawaya a reperendum ket naaramid idi Disiembre 1, kalpasan a ti panakawayawayas ti Ukrania napasingkedan idiDisiembre 26. Ti agdama a batay-linteg ket naampon idi Hunio 28, 1996.

Ti Ukrania (Dengngeni/juːˈkrn/; Ukraniano: Україна, panakaisurat: Ukrayina, [ukrɑˈjinɑ]; Ruso: Украи́на; Krimea Tatar: Ukraina) ket maysa a pagilian idiay Daya nga Europa. Ti Ukrania ket nabeddengan ti Pederasion ti Rusia iti daya ken amianan a daya, ti Bielorusia iti amianan a laud, ti Polonia, Eslobakia ken Hungaria iti laud, ti Rumania ken Moldoba iti abagatan a laud, ken ti Baybay Nangisit ken Baybay Azov iti abagatan ken abagatan a daya. Addaan ti kalawa daytoy iti 603,628 km², daytoy ti maikadua a kadakkelan nga agnaynayon a pagilian ti kontinente iti Europa, kalpasan ti Ruso a Pederasion.[7][8][9]

Segun ti nadayeg ken nasayaat a napatalgedan a teoria, ti mediebal nga estado ti Kievan Rus ket binangon idi babaen dagidi Varego idi maika-9 a siglo a kas ti immuna a naipakasaritaan a nairehistro nga estado ti Daya nga Eslabo. Daytoy ket rimsua a kas maysa a nabileg a pagilian iti Tengnga a Panpanawen ngem nawarwara idi maika-12 a siglo. Babaen ti tengnga ti maika-14 a siglo, dagiti teritorio ti Ukrania ket tinurturayan babaen dagiti tallo nga akin-ruar a bileg ti Nabalitokan a Horda, ti Nalatak a Dukado ti Lituania, ken ti Pagarian ti Polonia.[10] Kalpasan ti Nalatak nga Akin-amianan a Gubat (1700–1721), ti Ukrania ket nabingbingay idi kadagiti nadumaduma a rehional a bileg . Idi maika-19 a siglo, ti kadakkelan a paset ti Ukrania ket naitiptipon iti Ruso nga Imperio, ken dagiti nabatbati ket babaen ti pnnakatengngel ti Austria-Hungaria.

Ti nagulo a paset ti panawen simarsaruno dagiti adu a pannakigubatan, nga adda dagiti adu a nabigbigan a sangalubongan a panagpadas ti panaggun-od iti wayawaya manipud idi 1917 aginggana idi 1921, ken kalpasan ti Sangalubongan a Gubat I ken ti Sibil a Gubat ti Rusia. Ti Ukrania ket bimmangon manipud ti bukodna a sibil a gubat, ken idi Disiembre 30, ti 1922 a Sosialista a Republika ti Sobiet a Ukrania ket nagbalin a maysa kadagiti nakapundaran dagiti republika ti Kappon ti Sobiet. Dagiti teritorio ti SSR a Ukrania Ukrainian ket naipadakkel iti laud idi las-ud ti sibil a gubat iti kabiitan a kasakbayan ti ken kalpasan ti Sangalubongan a Gubat II. Idi 1954 daytoy ket nagpadakkel iti abagatan iti panangisubli iti Crimea. Idi 1945, ti SSR a Ukrania ket nagbalin a maysa kadagiti kameng a nagpundar ti Nagkaykaysa a Pagpagilian.[11]

Ti Ukrania ket nagbalin manen a nawaya idi natunaw tu Kappon ti Sobiet idi 1991. Daytoy a panakatunaw ket nangrugian ti maysa a panagdaliasat iti panagtagtagilako nga ekonomia, a ti Ukrania ket nagsagsagaba ti resesion iti walo a tawen.[12] Manipud idi, nupay kasta, ti ekonomia ket nakapadpadas ti nasayaat a pannakaipangato ti GDP. Ti Ukraine ket nairaman iti maysa a sangalubongan a didigra ti ekonomia idi 2008 ken bimmatok ti ekonomia. Ti GDP ket natnag iti 20% manipu didi primabera ti 2008 aginggana idi primaber ti 2009, ken naitimbeng idi dagiti analista ket nangipadpadada ti kakaro ti panagbaba kadagiti kamadian nga ekonomiko a depresion idi las-ud ti nasapa a tawtawen ti 1990.[13] Ti pagilian ket nagtultuloy a nagruna iti sangalubongan a pagtagtagilakuan ken , manipud idi 2011, daytoy ti maikatlo a kadakkelan nga agipatpatulod ti bukbukel iti lubong.[14]

Ti Ukrania ket maysa a unitario nga estado a buklen dagiti 24 nga oblast (probinsia), maysa nga autonomo a republika (Crimea), ken dagiti dua a siudad nga addaan ti naipangpangruna a kasasaad: ti Kiev, ti kapitoliona ken kadakkelan a siudad, ken ti Sevastopol, a mangibalbalay ti Ruso a Plota ti Baybay Nangisit babaen ti maysa a tulagan ti panagupa. Ti Ukrania ket maysa a republika babaen ti maysa a semi-presidensial a sistema nga adda ti naisinsina legislatibo, ti ehekutibo, ken ukoman a sangsanga. Manipud idi ti pannkatunaw ti Kappon ti Sobiet, ti Ukrania ket agtultuloy nga agtartaripatu ti makadua a kadakkelan a milisia idiay Europa, kalpasan ti Rusia. Ti pagilian ket balay dagiti 46 a riwriw a tattao, 77.8 a porsiento kadagitoy ket etniko a Ukraniano, nga adda dagiti adu a minoridad kadagiti Ruso (17%), Belaruso ken dagiti Rumano. Ti Ukraniano ket isu ti opisial a pagsasao ti Ukrania. Ti Ruso ket nawatiwat pay a naisasao. Ti kaaduan a relihion iti pagilian ket ti Kristiano ti Daya nga Otodokso, nga adda ti napigsa nga impluensia iti Ukraniano nga arkitektura, literatura ken musika.

Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]

  1. ^ "Linteg iti Ukrania. Naestaduan a Kanta iti Ukrania" (iti Ukraniano). Verkhovna Rada iti Ukrania. 2003-03-06. 
  2. ^ "Ti populasion ti Ukrania ket agnanayon a bumasbassit". Nailian a Radio a Kompania iti Ukrania. 2010. Naala idi 2010-06-20. 
  3. ^ a b c d "Ukrania". Internasional a Pundo Ti Paguartaan. 2010. 
  4. ^ "Gini index". World Bank. Naala idi 26 Marso 2013. 
  5. ^ "2014 Human Development Report" (PDF). 14 Marso 2013. pp. 21–25. Naala idi 27 Hulio 2014. 
  6. ^ "Рішення Ради: Україна 30 жовтня перейде на зимовий час » Події » Україна » Кореспондент". Ua.korrespondent.net. Naala idi 2011-10-31. 
  7. ^ Sangalubongan a Klinikal a Pannakapadas babaen ni Richard Chin, Elsevier, 2011, ISBN:0123815371 (panid 345)
  8. ^ Masakbayan iti Google Earth babaen Chandler Evans, BookSurge Publishing, 2008, ISBN:1419689037 (panid 174)
  9. ^ "Basic facts about Ukraine". Ukraniano a konsul idiay NY. Naala idi 10 Nobiembre 2010. 
  10. ^ "Ukrania :: Pakasaritaan – Britannica Online Encyclopedia". Britannica.com. Naala idi Oktubre 31, 2011. 
  11. ^ "Dagiti Tignay ti Estado a Kamkameng – Ukrania". Nagkaykaysa a Pagpagilian. Naala idi Enero 17, 2011. 
  12. ^ "Dagiti Makroekonomiko a Panagipakpakita". Nailian a Banko ti Ukrania. Naiyarkibo manipud iti ti kasisigud idi Oktubre 21, 2007. Naala idi Disiembre 16, 2007. 
  13. ^ Inozmi, "Ukraine – makroekonomiko nga ekonomiko a kasasaad – Hunio 2009" online
  14. ^ "Ti Ukrania ket nagbalin a ti maikatlo a kadakkelan nga agipatpatulod ti bukbukel iti lubong idi 2011 – ministro". Blackseagrain.net. Naala idi 2012-08-25. 

Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]