Guinea-Bissau

Manipud iti Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Darsen a mapan iti pagdaliasatan Darsen a mapan agbiruk
Republika ti Guinea-Bissau

República da Guiné-Bissau  (Portuges)
Wagayway ti Guinea-Bissau
Wagayway
{{{coat_alt}}}
Kayarigan
Napili a pagsasao: 
"Unidade, Luta, Progresso" (Portuges)
"Kaykaysa, Rigat, Progreso"
Nailian a kanta: 
Esta é a Nossa Pátria Bem Amada  (Portuges)
Daytoy ti Inay-ayattayo a Pagilian
Lokasion ti  Guinea-Bissau  (nangisit nga asul) – idiay Aprika  (napusasaw nga asul ken nangisit a maris-dapo) – idiay ti Kappon ti Aprika  (napusasaw nga asul)
Lokasion ti  Guinea-Bissau  (nangisit nga asul)

– idiay Aprika  (napusasaw nga asul ken nangisit a maris-dapo)
– idiay ti Kappon ti Aprika  (napusasaw nga asul)

Lokasion ti Guinea-Bissau
Kapitolio
ken kadakkelan a siudad
Bissau
11°52′N 15°36′W / 11.867°N 15.600°W / 11.867; -15.600
Opisial a sasaoPortuges
Mabigbig a nilian a sasaoKreol ti Akinngato a Guinea
Grupgrupo ti etniko
Nagan dagiti umiliBissau-Guineano[1]
GobiernoUnitario a semi-presidensial a republika
• Presidente
José Mário Vaz
• Kangrunaan a MInsitro
Faustino Imbali
LehislaturaNailian nga Asemblia ti Tattao
Wayawaya manipud iti Portugal
• Nairangarang
24 Septiembre 1973
• Nabigbig
10 Septiembre 1974
Kalawa
• Dagup
36,125 km2 (13,948 sq mi) (Maika-134)
• Danum (%)
22.4
Populasion
• Karkulo idi 2018
1,874,303[2][3] (Maika-148)
• Densidad
46.9/km2 (121.5/sq mi) (Maika-154)
GDP (PPP)Karkulo ti 2018
• Dagup
$3.391-bilion[4]
• Tunggal maysa a tao
$1,951[4]
GDP (nominal)Karkulo ti 2018
• Dagup
$1.480-bilion[4]
• Tunggal maysa a tao
$851[4]
Gini (2002)35
kalalainganna
HDI (2017)increase 0.455[5]
ababa · Maika-177
KuartaPranko CFA ti Laud nga Aprika (XOF)
Sona ti orasUTC (GMT)
Pagmanehuankanawan
Kodigo ti panagtawag+245
Kodigo ti ISO 3166GW
TLD ti internet.gw

Ti Guinea-Bissau (Portuges: Guiné-Bissau), opisial a ti Republika ti Guinea-Bissau (Portuges: República da Guiné-Bissau [ʁɛˈpuβlikɐ ðɐ ɣiˈnɛ βiˈsaw]), ket ti pagilian iti Laud nga Aprika a mangsakup iti 36,125 kuadrado kilometro (13,948 sq mi) ken agraman iti nakarkulo a populasion iti 1,874,303.[2][3]

Ti Guinea-Bissau ket parte idi ti pagarian ti Gabu, ken parte pay ti Imperio a Mali. Nagtaltalinaay dagiti parte daytoy a pagilian aginggana idi maika-18 a siglo, bayat a dagiti dadduma ket tinurayan babaen ti [Imperio a Portuges] maipud idi maika-16 a siglo. Idi maika-19 a siglo, daytoy ket nakolonisado a kas Guinea a Portuges. Kalpasan ti wayawaya a nairangarang idi 1973 ken nabigbig idi 1974, tti nagan ti kapitoliona iti Bissau, ket nairaman iti nagan ti pagilian tapno mapawilan iti pannakaiyallilaw iti Guinea (dati a Guinea a Pranses). Ti Guinea-Bissau ket addaan iti pakasaritaan itisaan a natalged a politiko manipud iti nawayaan, ken maymaysa laeng ti nabutosan a presidente (José Mário Vaz) ti nagballigi a nagserbi iti napno a lima a tawen a termino.

14% laeng ti populasion ti makasao iti saana kreolisado a Portuges, a naitakder a kas opisial ken nailian a pagsasao. Adda ti Portuges iti panagtultuloy a kreol iti Crioulo, ti maysa a kreol a Portuges nga insasao babaen dagiti kagudua ti populasion (44%) ken adda iti dakdakkel a bilang dagiti agsasao iti daytoy a kas maikadua a pagsasao. Dagiti nabati ket agsasaoda kadagiti naduamduma a patneng a pagsasao ti Aprika. Adda dagiti nadumaduma a relihion iti Guinea-Bissau ken adda met maysa ti kaaduan. Ibagbaga ti CIA World Factbook (2018) nga adda dagiti agarup a 40% dagiti Muslim, 22% dagiti Kristiano, 15% dagiti Animista, ken 18% dagiti di naikeddeng wenno sabali. Ti per-capita a dagup ti domestiko a produkto ket maysa kadagiti kababaan iti lubong.

Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]

  1. ^ "Guinea-Bissau" – Field Listing: Nationality. Naiyarkibo 2015-06-26 iti Wayback Machine The World Factbook 2013–14. Washington, DC: Central Intelligence Agency, 2013. Naala idi 15 Hulio 2015.
  2. ^ a b ""World Population prospects – Population division"". population.un.org. United Nations Department of Economic and Social Affairs, Population Division. Naala idi Nobiembre 9, 2019.
  3. ^ a b ""Overall total population" – World Population Prospects: The 2019 Revision" (xslx). population.un.org (custom data acquired via website). United Nations Department of Economic and Social Affairs, Population Division. Naala idi Nobiembre 9, 2019.
  4. ^ a b c d "Guinea-Bissau". International Monetary Fund. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 11 Nobiembre 2018. Naala idi 18 Oktubre 2018.
  5. ^ "2016 Human Development Report Summary" (PDF). United Nations Development Programme. 2016. pp. 21–25. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi 18 Hulio 2017. Naala idi 21 Marso 2017.

 Daytoy nga artikulo ket agilaklak-am ti banag ti publiko a pagturayan manipud kadagiti sapot a pagsaadan weno dagiti dokumento ti CIA World Factbook.

Adu pay mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]

  • Abdel Malek, K.,"Le processus d'accès à l'indépendance de la Guinée-Bissau", In : Bulletin de l'Association des Anciens Elèves de l'Institut National de Langues et de Cultures Orientales, N°1, Avril 1998. – pp. 53–60
  • Forrest, Joshua B., Lineages of State Fragility. Rural Civil Society in Guinea-Bissau (Ohio University Press/James Currey Ltd., 2003)
  • Galli, Rosemary E, Guinea Bissau: Politics, Economics and Society, (Pinter Pub Ltd., 1987)
  • Lobban Jr., Richard Andrew and Mendy, Peter Karibe, Historical Dictionary of the Republic of Guinea-Bissau, third edition (Scarecrow Press, 1997)
  • Vigh, Henrik, Navigating Terrains of War: Youth And Soldiering in Guinea-Bissau, (Berghahn Books, 2006)

Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]

Midia a mainaig iti Guinea-Bissau iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Guinea-Bissau manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)

Nagsasabtan: 12°N 15°W / 12°N 15°W / 12; -15