Gambia

Manipud iti Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Lumaktaw idiay: pagdaliasatan, biruken
Islamiko a Republika ti Gambia
Republika ti Gambia

Wagayway ti Gambia
Eskudo ti Gambia
Wagayway Eskudo
Napili a pagsasao: "Progress, Peace, Prosperity"
Lokasion ti Gambia
Kapitolio Banjul
13°28′N 16°36′W / 13.467°N 16.600°W / 13.467; -16.600Nagsasabtan: 13°28′N 16°36′W / 13.467°N 16.600°W / 13.467; -16.600
Kadakkelan a siudad Serekunda
Opisial a sasao Ingles
Dagiti Nailian a Pagsasao
Grupgrupo ti etniko (2003)
Nagan dagiti umili Gambiano
Gobierno Unitario a presidensial a republika
Adama Barrow
Fatoumata Tambajang
Lehislatura Nailian nga Asemblia
Wayawaya
• manipud iti Nagkaykaysa a Pagarian
18 Pebrero 1965
Kalawa
• Dagup
10,689 km2 (4,127 sq mi) (Maika-164)
• Danum (%)
11.5
Populasion
• Senso idi 2013
1,882,450
• Densidad
176.1 /km2 (456.1 /sq mi) (Maika-74)
GDP (PPP) Karkulo ti 2016
• Dagup
$3.387-bilion[1]
• Tunggal maysa a tao
$1,664[1]
GDP (nominal) Karkulo ti 2016
• Dagup
$886-riwriw[1]
• Tunggal maysa a tao
$435[1]
Gini (1998) 50.2
nangato
HDI (2013) steady 0.441[2]
ababa · Maika-172
Kuarta Dalasi (GMD)
Sona ti oras GMT (UTC+0)
saan a mapalpaliiw
Agmaneho iti kanawan
Kodigo ti panagtawag +220
Kodigo ti ISO 3166 GM
TLD ti internet .gm

Ti Gambia (Dengngeni/ˈɡæmbi.ə/), opisial nga Islamiko a Republika ti Gambia[3][4][5] wenno Republika ti Gambia,[6][7][8] ket ti pagilian idiay Laud nga Aprika nga intero a napalikmutan babaen ti Senegal malaksid ti igid ti baybayna iti Taaw Atlantiko iti akinlaud a patinggana. Daytiy ti kabassitan a pagilian iti nangruna a daga ti Aprika.[9]

Ti Gambia ket mabirukan iti dua bangir ti Karayan Gambia, ti nakainaganan ti pagilian, nga agyus babaen ti tengnga ti Gambia ken agayus idiay Taaw Atlantiko. Ti kalawana ket 10,689 kuadrado kilometro (4,127 sq mi) ken addaan iti populasion iti 1,882,450 manipud iti senso idi Abril 2013 (probisional). Ti Banjul ket isu ti kapitoliona, ken dagiti kadakkelan a siudad ket ti Serekunda ken Brikama.

Makibinningay ti Gambia kadagiti historikal a taudanna kadagiti dadduma nga adu a pagilian ti Laud nga Aprika iti panagtagilako ti aadipen, ken isu idi ti kangrunaan a gapu iti pannakaikabil ken pannakaibati ti kolonia idiay Karayan Gambia, ken immuna daytoy nga inaramid babaen dagiti Potuges, idi las-ud ti panawen nga ammo idi a kas ti A Gâmbia. Kalpasanna, idi 25 Mayo 1765,[10] Ti Gambia ket inaramid idi a kas parte ti Imperio a Britaniko idi pormal a nagtakem ti gobierno, ken nangbangon iti Probinsia ti Senegambia. Idi 1965, Nakagun-od ti Gambia iti wayawaya babaen ti panangidaulo ni Dawda Jawara, ken nagturay isuna aginggana idi nagturay ni Yahya Jammeh iti kudeta idi 1994.

Ni Adama Barrow ket nagbalin a ti maikatlo apresidente ti Gambia idi Enero 2017, kalpasan ti panangatiwna kenni Jammeh iti panagbubutos idi Disembre 2016.[11] Kinaunaan a saan nga inawat ni Jammeh dagiti resulta, a nagggappuan ti diidgra ti batay-linteg ken ti pannakibinag ti militar babaen ti Komunidad ti Ekonomia dagiti Estado ti Laud nga Aprika, ken nagresultaan ti panageksilona.[12][13]

Ti ekonomia ti Gambia ket kaaduan iti panagtalon, panagkalap, ken naipangpagruna iti turismo. Idi 2008, agarup a pagkatlo iti populasion ket agbibigda iti baba ti linia ti kapanglaw iti sangalubongan iti US$1.25 iti tunggal maysa nga aldaw.[14]

Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]

  1. ^ a b c d "The Gambia". International Monetary Fund. Naala idi 17 Abril 2013. 
  2. ^ "2014 Human Development Report Summary" (PDF). United Nations Development Programme. 2014. pp. 21–25. Naala idi 27 Hulio 2014. 
  3. ^ The Islamic Republic of The Gambia Launches the AU Campaign to End Child Marriage in Africa, African Union, 16 Hunio 2016. Naala idi 15 Disiembre 2016.
  4. ^ United Nations Member States, United Nations, Naala idi 15 Disiembre 2016
  5. ^ Country names, Foreign & Commonwealth Office of the United Kingdom, Naala idi 15 Disiembre 2016
  6. ^ Republic of the Gambia, Office of the President
  7. ^ CIA World Factbook
  8. ^ http://gambiaembassy.us/the-country/ Gambia Embassy in Washington DC]
  9. ^ Hoare, Ben. (2002) The Kingficher A-Z Encyclopedia, Kingfisher Publications. p. 11. ISBN 0-7534-5569-2.
  10. ^ Hughes, Arnold (2008) Historical Dictionary of the Gambia. Scarecrow Press. p. xx. ISBN 0810862603.
  11. ^ Wiseman, John A. (2004) Africa South of the Sahara 2004 (33rd edition): The Gambia: Recent History, Europa Publications Ltd. p. 456.
  12. ^ "Gambia's Yayah Jammeh confirms he will step down". Al Jazeera. 2017-01-20. Naala idi 2017-01-21. 
  13. ^ Ramsay, Stuart (22 January 2017). "Former Gambia leader Yahya Jammeh flies into political exile" (iti Ingles). Sky News. Naala idi 23 Enero 2017. 
  14. ^ Human Development Indices, Table 3: Human and income poverty, p. 35. undp.org

Dagit silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]

Midia a mainaig iti Gambia iti Wikimedia Commons