Daya a Timor

Manipud iti Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Lumaktaw idiay: pagdaliasatan, agbiruk
Demokratiko a Republika ti Timor-Leste
  • Repúblika Demokrátika Timór-Leste  (Tetum)
  • República Democrática de Timor-Leste  (Portuges)
Wagayway ti East Timor
Eskudo ti East Timor
Wagayway Eskudo
Napili a pagsasao: "Unidade, Acção, Progresso" (Portuges)
"Unidade, Asaun, Progresu" (Tetum)
"Unidad, Aksion, Progreso"
Nailian a kanta: Pátria (Portuges)
"Pagiliak"
LocationEastTimor.svg
Lokasion ti East Timor
Kapitolio
ken kadakkelan a siudad
Dili
8°20′S 125°20′E / 8.34°S 125.34°E / -8.34; 125.34Nagsasabtan: 8°20′S 125°20′E / 8.34°S 125.34°E / -8.34; 125.34
Opisial a sasao
Dagiti nailian a pagsasao
Relihion 96.9% Romano Katoliko
3.1% dadduma a relihion[1]
Nagan dagiti umili Daya a Tomores; Timores
Gobierno Unitario a semi-presidensial a republika[2][3]
Francisco Guterres
Rui Maria de Araújo
Lehislatura Nailian a Parlamento
Pannakaporma
Maika-16 a siglo
• Nairangarang ti wayawaya
28 Nobiembre 1975
17 Hulio 1976
• Naisubli ti wayawaya
20 Mayo 2002
Kalawa
• Dagup
15,410 km2 (5,950 sq mi) (Maika-159)
• Danum (%)
bassit laeng
Populasion
• Senso idi 2015
1,167,242[4]
• Densidad
78/km2 (202.0/sq mi)
GDP (PPP) Karkulo ti 2017
• Dagup
$4.567-bilion[5]
• Tunggal maysa a tao
$5,479[5] (Maika-148)
GDP (nominal) Karkulo ti 2014
• Dagup
$2,498-bilion[5]
• Tunggal maysa a tao
$3,330[5]
HDI (2015) increase 0.605[6]
kalalainganna · Maika-133
Kuarta Doliar ti Estados Unidosb (USD)
Sona ti oras (UTC+9)
Agmaneho iti kanigid
Kodigo ti panagtawag +670
Kodigo ti ISO 3166 TL
TLD ti internet .tlc
  1. Addapay dagiti sangapulo ket lima a "nailian a pagsasao" a bigbigen ti Batay-linteg.
  2. Naus-usar pay ti Sensilio a sentabo.
  3. Masuksukatanen ti .tp.

Ti Daya a Timor (wenno Timor-Leste Tetum: Timór Lorosa'e), opisial a ti Demokratiko a Republika ti Timor-Leste[7] (Portuges: República Democrática de Timor-Leste,[8] Tetum: Repúblika Demokrátika Timór-Leste),[9] ket ti naturay nga estado iti Maritimo nga Abagatan a daya nga Asia.[10] Buklen daytoy ti akindaya kagudua ti isla ti Timor, dagiti asideg nga isla ti Atauro ken Jaco, ken Oecusse, ti maysa nga exclave iti akin-amianan a laud a bangir ti isla a pinalikmutan babaen ti Laud a Timor ti Indonesia. Ti kadakkel ti pagilian ket agarup a 15,410 km2 (5,400 sq mi).[11]

Ti Daya a Timor kinolonia idi babaen ti Portugal idi maika-16 a siglo, ken ammo idi akas ti Portuges a Timor aginggana idi 28 Nobiembre 1975, idi inrangarang ti waywaya ti pagilian babaen ti Rebolusionario a Sanguanan para iti Wayawaya ti Daya a Timor (FRETILIN). Kalpasan ti siam nga aldaw, daytpy ket rinaut ken sinakup babaen ti Indonesia ken nairangarang daytoy a kas maika-27 a probinsia iti sumaruno a tawen. Ti panagsakup ti Indonesia iti Daya a Timor ket nailangaidi a kas dagiti nakaro iti ranggas a dekada-napaut a panagsuppiat a nagbaetan dagiti separista a grupo (naipangpangruna ti FRETILIN) ken ti militar ti Indonesia.

Idi 1999, kalapsan ti inisponsoran ti NMagkaykaysa a Pagpagilian a tignay ti bukod a panagtalek, inibbatan ti Indonesia ti panagtengngel iti teritorio. Nagbalin ti Daya a Timor a maysa kadagit iimmuna a naturay nga estado iti maika-21 a siglo idi 20 Mayo 2002 ken kimmaddua iti Nagkaykaysa a Pagpagilian ken ti Komunidad dagiti Pagilian ti Pagsasao a Portuges. Idi 2011, inrangarang ti Daya a Timor iti keddengna a mangala ti kasasaad iti pannakaikameng iti Gunglo ti Pagpagilian ti Abagatan a daya nga Asia (ASEAN) babaen ti panangiyapa nga agbalin nga iti maikasangaulo ket maysa a kamengna.[12] Daytoy ket maysa kadagiti dua laeng a kaaduan a Kristiano a pagilian idiay Abagatan a daya nga Asia, ti sabali ket ti Filipinas.

Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]

  1. ^ "Volume 2: Population Distribution by Administrative Areas" (PDF). Population and Housing Census of Timor-Leste, 2010. Timor-Leste Ministry of Finance. p. 21. 
  2. ^ Neto, Octávio Amorim; Lobo, Marina Costa (2010). "Between Constitutional Diffusion and Local Politics: Semi-Presidentialism in Portuguese-Speaking Countries". Social Science Research Network. SSRN 1644026. 
  3. ^ Shoesmith, Dennis (Marso 2003). "Timor-Leste: Divided Leadership in a Semi-Presidential System" (PDF). Asian Survey. University of California Press. 43 (2): 231–252. doi:10.1525/as.2003.43.2.231. Naala idi 5 Marso 2016. 
  4. ^ "2015 Census shows population growth moderating". Gobierno ti Timor-Leste. 25 Oktubre 2015. Naala idi 24 Hulio 2016. 
  5. ^ a b c d "Timor Leste". The World Bank. Naala idi 3 Mayo 2014. 
  6. ^ "2016 Human Development Report" (PDF). United Nations Development Programme. 2016. Naala idi 21 Marso 2017. 
  7. ^ "UNGEGN list of country names" (PDF). United Nations Group of Experts on Geographical Names. 6 Mayo 2011. Naala idi 14 Agosto 2016. 
  8. ^ "Constituição da República Democrática de Timor" (PDF). Government of Timor-Leste. Naala idi 2 Septiembre 2016. 
  9. ^ "Konstituisaun Repúblika Demokrátika Timór-Leste" (PDF). Government of Timor-Leste. Naala idi 2 Septiembre 2016. 
  10. ^ CIA (29 Nobiembre 2012). "East and Southeast Asia:Timor-Leste". The World Factbook. Washington, DC: Central Intelligence Agency. Naala idi 16 Disiembre 2012. 
  11. ^ "mne.gov.tl". 
  12. ^ East Timor Bid to Join ASEAN Wins 'Strong Support', Bangkok Post, date: 31 Enero 2011.

Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]

  • Cashmore, Ellis (1988). Dictionary of Race and Ethnic Relations. New York: Routledge. ASIN B000NPHGX6
  • Charny, Israel W. Encyclopedia of Genocide Volume I. Denver: Abc Clio.
  • Dunn, James (1996). East Timor: A People Betrayed. Sydney: Australian Broadcasting Corporation. 
  • Hägerdal, Hans (2012), Lords of the Land, Lords of the Sea; Conflict and Adaptation in Early Colonial Timor, 1600–1800. Oapen.org
  • Leach, Michael, and Damien Kingsbury, eds. The Politics of Timor-Leste: Democratic Consolidation After Intervention (Cornell Southeast Asia Program, distributed by Cornell University Press; 2013) 292 pages;
  • Levinson, David. Ethnic Relations. Denver: Abc Clio.
  • Rudolph, Joseph R. Encyclopedia of Modern Ethnic Conflicts. Westport: Greenwood P, 2003. 101–106.
  • Shelton, Dinah. Encyclopedia of Genocide and Crimes Against Humanity. Thompson Gale.
  • Taylor, John G. (1999). East Timor: The Price of Freedom. Australia: Pluto Press. ISBN 978-1-85649-840-1.
  • East Timor: a bibliography, a bibliographic reference, Jean A. Berlie, launched by PM Xanana Gusmão, Indes Savantes editor, Paris, France, published in 2001. ISBN 978-2-84654-012-4, ISBN 978-2-84654-012-4.
  • East Timor, politics and elections (iti Insik)/ 东帝汶政治与选举 (2001–2006): 国家建设及前景展望, Jean A. Berlie, Institute of Southeast Asian Studies of Jinan University editor, Jinan, China, published in 2007.

Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]

Midia a mainaig iti Daya a Timor iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Daya a Timor manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)